تفسیر آیهٔ ۳۱ سورهٔ نجم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لِلّٰهِ مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ مٰا فِي الْأَرْضِ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ أَسٰاؤُا بِمٰا عَمِلُوا وَ يَجْزِيَ الَّذِينَ أَحْسَنُوا بِالْحُسْنَي »؛ ممکن است آغاز آیه حال برای فاعل « أَعْلَمُ » در آیهٔ پیشین باشد و «واو» نیز واو حالیه باشد؛ معنا چنین است: پروردگار تو به هر دو گروهِ گمراهان و هدایت‌یافتگان داناتر است، در حالی که آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است از آنِ اوست؛ پس چگونه ممکن است به آنان آگاه نباشد در حالی که مالک آن‌هاست؟

بنا بر این احتمال، ظاهر آن است که عبارت « لِيَجْزِيَ » به سخن پیشینِ « فَأَعْرِضْ عَنْ مَنْ تَوَلّٰي » پیوند داشته باشد، و معنا چنین است: از آنان روی بگردان و کارشان را به خدا واگذار تا آنان را چنان و چنان کیفر دهد، و تو و نیکوکاران را چنان و چنان پاداش بخشد.

و ممکن است عبارت « وَ لِلّٰهِ مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ » سخنی ازسرگرفته (استینافی) باشد تا نشان دهد فرمان به روی‌گردانی از آنان، به معنای رها کردن و واگذاشتنِ بیهودهٔ آنان نیست، بلکه خدای پاک و منزه هر کس را بر پایهٔ کردارش، چه بد باشد و چه نیک، جزا می‌دهد؛ و اینکه به جای ضمیر، نام آشکار خدا (اسم جلاله) آمده، برای نشان دادن کمال عظمت اوست.

و سخن خدای متعال: « لِلّٰهِ مٰا فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ مٰا فِي الْأَرْضِ »، اشاره به مالکیّتِ خدای متعال بر همه‌چیز است و معنایش این است که قوام و هستیِ همهٔ موجودات به خدای متعال وابسته است، زیرا او آفریننده و پدیدآورندهٔ آن‌هاست. پس مالکیّت، برخاسته از آفرینش است و در عین حال، سرچشمهٔ تدبیرِ جهان نیز هست؛ بنابراین، این جمله بر آفرینش و تدبیر دلالت دارد، گویی گفته شده است: «آفرینش و تدبیر از آنِ خداست».

و بر پایهٔ همین معناست که عبارت « لِيَجْزِيَ » به ماقبل پیوند می‌خورد و «لام» برای بیان هدف و غایت است؛ معنا چنین می‌شود: آفرینش و تدبیر از آنِ اوست و نهایت و غرض از آن این است که بدکاران را جزا دهد...؛ و مقصود از «جزا» همان رخدادها و حقایقی است که قرآن دربارهٔ روز قیامت از آن‌ها خبر می‌دهد؛ و مراد از «اسائه» (بدی) و «احسان» (نیکی)، نافرمانی و طاعت است؛ و منظور از «بِمٰا عَمِلُوا»، کیفرِ کردارشان یا خودِ همان کرداری است که انجام داده‌اند؛ و مراد از «بِالْحُسْنَىٰ»، پاداشِ نیکوتر است.

و معنا چنین است: تا خدا نافرمانان را به سبب گناهشان یا با کیفرِ گناهشان مجازات کند، و فرمان‌برداران را با پاداشِ نیکو جزا دهد. مفسران برای این آیه احتمالات دیگری نیز ذکر کرده‌اند، اما آنچه ما آوردیم روشن‌ترینِ آن‌هاست.