تفسیر آیهٔ ۳۵ سورهٔ ق

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « لَهُمْ مٰا يَشٰاؤُنَ فِيهٰا وَ لَدَيْنٰا مَزِيدٌ » (برای آنان در آنجا هر چه بخواهند هست و نزد ما فزون‌تر نیز وجود دارد)؛ ممکن است «فِيهٰا» متعلق به «يَشٰاؤُنَ» باشد، یا متعلق به محذوفی باشد که حال است برای موصول («مٰا»)، و تقدیرش چنین باشد: «در حالی که آنچه می‌خواهند در بهشت است»، و یا حال باشد برای ضمیر محذوفی که به موصول بازمی‌گردد، و تقدیرش چنین باشد: «آنچه می‌خواهند در حالی که آن چیز در بهشت است»؛ و احتمال نخست با گستردگی کرامت و بزرگداشتِ آنان نزد خدای پاک و منزه سازگارتر است.

حاصل سخن آنکه اهل بهشت در همان حال که در بهشت هستند، مالک هر آن چیزی هستند که خواست و اراده‌شان به آن تعلق گیرد، هر چه که باشد، بدون هیچ قید و استثنایی؛ از این رو هر چیزی که ممکن باشد خواست و اراده به آن تعلق پذیرد، چنانچه اراده کنند، برای آنان خواهد بود.

و این فرموده که: « وَ لَدَيْنٰا مَزِيدٌ »، بنا بر آنچه سیاق افاده می‌کند، یعنی علاوه بر آن، نعمتی افزون‌تر نیز نزد ما برایشان هست؛ و از آنجا که هر آنچه ممکن باشد خواستشان به آن تعلق گیرد —از اهداف و خواسته‌هایی که دانشِ آنان بدان می‌رسد— در اختیارشان است، پس آن نعمت فزون‌تر (مزید)، امری بزرگ‌تر از چیزی است که خواستِ آنان بدان تعلق گیرد؛ چرا که آن نعمت، برتر از کمالی است که علم و آگاهی‌شان بتواند به آن راه یابد.

و گفته شده است: مراد از «مزید»، فزونی بر آنچه می‌خواهند از همان جنس چیزهایی است که آرزو دارند؛ به این صورت که هرگاه روزی و نعمتی را بخواهند، بیشتر و برتر و شگفت‌انگیزتر از آنچه خواسته‌اند به آنان عطا می‌شود؛ همان‌گونه که از برخی مفسران روایت شده است که ابری از بالای سرشان می‌گذرد و می‌گوید: «چه می‌خواهید تا بر شما ببارم؟» و آنان چیزی را نمی‌خواهند جز آنکه ابر همان را بر ایشان می‌بارد.

اشکال این سخن آن است که مقید ساختنِ کلامی مطلق بدون هیچ دلیل مقیدی است؛ زیرا ظاهر آیهٔ « لَهُمْ مٰا يَشٰاؤُنَ فِيهٰا » این است که آنان مالک هر چیزی هستند که ممکن باشد بخواهند، نه فقط مالک آنچه بالفعل خواسته‌اند؛ بنابراین، آن نعمتِ فزون‌تر (مزید)، فراتر از هر چیزی است که ممکن باشد خواستِ آنان به آن تعلق پذیرد.

و گفته شده است: مراد آن است که کار نیک برای آنان ده برابر پاداش داده می‌شود؛ و اشکال این سخن نیز همان اشکال دیدگاه پیشین است.

بحث روایی

و در تفسیر قمی، دربارهٔ این سخن خدای متعال که می‌فرماید: « لَهُمْ مٰا يَشٰاؤُنَ فِيهٰا وَ لَدَيْنٰا مَزِيدٌ » [ق: ۳۵] آمده است که گفت:

«النظر إلى رحمه الله» (نگاه کردن به رحمت خداوند).

و در کتاب «الدر المنثور»، بَزّار، ابن‌منذر، ابن‌ابی‌حاتم، ابن‌مردویه، لالَکائی در «السنة» و بیهقی در «البعث و النشور» از انس دربارهٔ این سخن خدای متعال که می‌فرماید: « وَ لَدَيْنٰا مَزِيدٌ » [ق: ۳۵] روایت کرده‌اند که گفت:

«يتجلى لهم الرب عز و جل» (پروردگار عزّوجلّ بر آنان تجلی می‌کند).