تفسیر آیهٔ ۳۸ سورهٔ فصلت

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَإِنِ اسْتَكْبَرُوا فَالَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ يُسَبِّحُونَ لَهُ بِاللَّيْلِ وَ النَّهٰارِ وَ هُمْ لاٰ يَسْأَمُونَ » (پس اگر تکبر ورزند، کسانی که نزد پروردگار تواند، شب و روز برای او تسبیح می‌گویند و خسته و دلزده نمی‌شوند). «سَأْمَه» به معنای دلزدگی و ملالت است؛ و مقصود از « فَالَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ » (کسانی که نزد پروردگار تواند) فرشتگان و بندگان مخلص خدا هستند، و پیش از این دربارهٔ این موضوع در تفسیر کلام الهی بحث شد: «إِنَّ الَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ لاٰ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبٰادَتِهِ وَ يُسَبِّحُونَهُ وَ لَهُ يَسْجُدُونَ» (همانا کسانی که نزد پروردگار تواند، از عبادت او سرکشی نمی‌کنند و او را تسبیح می‌گویند و برای او سجده می‌نمایند) (اعراف: ۲۰۶).

و اینکه فرمود: « يُسَبِّحُونَ لَهُ » (برای او تسبیح می‌گویند) و نفرمود «يُسَبِّحُونَهُ» (او را تسبیح می‌گویند)، برای رساندن معنای حصر و اختصاص است؛ یعنی تنها او را تسبیح می‌گویند. و اینکه فرمود: « بِاللَّيْلِ وَ النَّهٰارِ » (شب و روز)، یعنی همواره و بدون گسست؛ چرا که نزد فرشتگان شب و روزی وجود ندارد.

و معنا چنین است: اگر این کافران از سجده برای خدای یگانه تکبر ورزند، عبادت خدای متعال از جهان برچیده نمی‌شود؛ چرا که در آنجا کسانی هستند که او را پیوسته، ناگسستنی و بدون هیچ خستگی و دل‌زدگی تسبیح می‌گویند، و آنان همان کسانی‌اند که نزد پروردگار تواند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳۷ تا ۳۹ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « وَ مِنْ آيٰاتِهِ اللَّيْلُ وَ النَّهٰارُ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ » (و از نشانه‌های او شب و روز و خورشید و ماه است...). هنگامی که خدای پاک و منزه یادآور شد که دعوت پیامبر (ص) بهترین سخن است و به ایشان سفارش فرمود که بدی‌ها را با نیکوترین خصلت‌ها دفع کند، دوباره به اصل دعوت بازگشت و در این سه آیه بر یگانگی پروردگار و معاد استدلال کرد.