تفسیر آیهٔ ۷۲ سورهٔ غافر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و گفته شده معنای کلام الهی: « ثُمَّ فِي النّٰارِ يُسْجَرُونَ »، این است که «سپس خود، هیزم و سوختِ آتش می‌گردند»؛ و مؤیدِ این معنا، سخن خدای متعال در توصیف جهنم است که می‌فرماید: «وَقُودُهَا النّٰاسُ وَ الْحِجٰارَهُ» (آتشی که هیزمش مردم و سنگ‌ها هستند؛ بقره: ۲۴) و نیز کلام الهی: «إِنَّكُمْ وَ مٰا تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ» (بی‌گمان شما و آنچه به جای خدا می‌پرستید، هیزمِ دوزخید؛ انبیاء: ۹۸).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۷۱ و ۷۲ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « إِذِ الْأَغْلاٰلُ فِي أَعْنٰاقِهِمْ وَ السَّلاٰسِلُ يُسْحَبُونَ فِي الْحَمِيمِ ثُمَّ فِي النّٰارِ يُسْجَرُونَ » (آن‌گاه که غل‌ها و زنجیرها در گردن‌هایشان است [و] در آب جوشان کشیده می‌شوند، سپس در آتش برافروخته می‌گردند). در مجمع‌البیان آمده است: «الأغلال» جمع «غُلّ» است، و آن طوقی است که برای خواری و عذاب در گردن نهاده می‌شود و ریشهٔ آن به معنای درآمدن و داخل شدن است. و گفته است: «السلاسل» جمع «سلسله» (زنجیر) است و آن حلقه‌های به هم پیوسته‌ای است که در جهت طول پشت سر هم قرار گرفته‌اند؛ و گفته است: «سحب» به معنای کشیدن چیزی بر روی زمین است و ریشهٔ واژه همین است. و نیز گفته است: «سجر» در اصل به معنای انداختن هیزم در مرکز آتش است؛ مانند تنوری که با هیزم و سوخت، برافروخته و گرما داده می‌شود. پایان سخن.

و عبارتِ « اَلْأَغْلاٰلُ فِي أَعْنٰاقِهِمْ »، مبتدا و خبر است و « اَلسَّلاٰسِلُ » بر «الأغلال» معطوف شده است؛ « يُسْحَبُونَ فِي الْحَمِيمِ » خبری پس از خبر دیگر است و « فِي النّٰارِ يُسْجَرُونَ » بر « يُسْحَبُونَ » عطف گردیده است.

و معنا چنین است: به زودی حقیقت و کیفر کردارشان را خواهند دانست؛ در آن هنگام که غل‌ها و زنجیرها در گردن‌هایشان است، در آب بسیار داغ و سوزان کشیده می‌شوند و سپس در آتش افکنده می‌گردند.