تفسیر آیهٔ ۱۷۵ سورهٔ نساء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللّٰهِ وَ اعْتَصَمُوا بِهِ» (اما کسانی که به خدا ایمان آوردند و به او تمسک جستند)؛ این جمله بیانگر پاداش کسی است که از برهان پروردگارش و نوری که از نزد او فرود آمده، پیروی کرده است.

و گویی این آیه برگرفته از آیهٔ پیشین است که پاداشِ ایمان‌آورندگان و عمل‌کنندگانِ به کارهای شایسته را بیان می‌کرد؛ یعنی این کلامِ پروردگار: «فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ وَ يَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ» (اما کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایسته انجام دادند، پاداش‌هایشان را تمام و کمال به آنان می‌دهد و از فضل خود بر پاداششان می‌افزاید). و شاید به همین سبب، در اینجا جزای سرپیچی‌کننده از پیرویِ برهان و نور را نیاورده است؛ زیرا آن جزا عیناً همان است که در آیهٔ پیشین بیان شد، بنابراین پس از آنکه معلوم شد جزای پیروان در اینجا همان جزای پیروان در آنجاست، نیازی به تکرار دوبارهٔ آن نبود، و در آنجا جز دو گروه وجود ندارند: پیروان و سرپیچی‌کنندگان.

بر این اساس، فرمودهٔ خدای متعال در این آیه: « فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَهٍ مِنْهُ» (آنان را در رحمتی از خود وارد خواهد ساخت)، همتای این گفته در آن آیه است: « فَيُوَفِّيهِمْ أُجُورَهُمْ» (پاداش‌هایشان را کامل به آنان می‌دهد) که همان بهشت است؛ و نیز گفتهٔ او در این آیه: « وَ فَضْلٍ» (و بخششی فزون‌تر)، در برابر این کلام در آن آیه است: « وَ يَزِيدُهُمْ مِنْ فَضْلِهِ» (و از فضل خویش بر آنان می‌افزاید)؛ و اما فرمودهٔ او: «وَ يَهْدِيهِمْ إِلَيْهِ صِرٰاطاً مُسْتَقِيماً» (و آنان را به‌سوی خویش به راهی راست رهنمون می‌شود)، از پیامدهای همان تمسک به خداست که در آیه یاد شده است؛ چنان‌که در این فرمودهٔ پروردگار آمده است: «وَ مَنْ يَعْتَصِمْ بِاللّٰهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلَىٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِيمٍ» (آل‌عمران: ۱۰۱؛ و هر کس به خدا تمسک جوید، قطعاً به راهی راست هدایت یافته است).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۷۴ و ۱۷۵ با هم

و ممکن است مراد از برهان، پیامبر (ص) باشد. مؤید این احتمال، قرار گرفتن آیه در پی آیاتی است که راستگویی پیامبر را در رسالتش و نزول قرآن را از سوی خدای متعال بیان می‌کنند، و اینکه این آیه فرع و نتیجه‌ای بر آن مطالب است. همچنین سخنِ خدای متعال در آیهٔ بعد: «وَ اعْتَصَمُوا بِهِ» (و به او تمسک جستند) نیز این معنا را تأیید می‌کند؛ چراکه پیش‌تر در بررسی این سخن خدا: «وَ مَنْ يَعْتَصِمْ بِاللّٰهِ فَقَدْ هُدِيَ إِليٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِيمٍ» (آل‌عمران: ۱۰۱؛ و هر کس به خدا تمسک جوید، بی‌گمان به راهی راست هدایت شده است) گذشت که مراد از اعتصام (چنگ زدن و تمسک)، تمسک به کتاب خدا و پیروی از پیامبر او (ص) است.