تفسیر آیهٔ ۱۰۱ سورهٔ آل عمران

تفسیر این آیه در المیزان

بیان آیات

پس مراد از کفر در سخن الهی: «وَ كَيْفَ تَكْفُرُونَ» (و چگونه کفر می‌ورزید؟)، کفرِ پس از ایمان است؛ و سخن او: «وَ أَنْتُمْ تُتْلىٰ عَلَيْكُمْ» (در حالی که بر شما خوانده می‌شود)، کنایه از امکانِ چنگ‌زدن به آیات خدا و پیامبرش برای پرهیز از کفر است؛ و سخن او: «وَ مَنْ يَعْتَصِمْ بِاللّٰهِ» (و هر کس به خدا تمسک جوید)، به منزلهٔ کبرای کلی (قاعدهٔ فراگیر) برای آن است؛ و مراد از هدایت به صراط مستقیم، راه‌یافتن به ایمانی پایدار است، و آن راهی است که وضعیتش دستخوش اختلاف و تخلف نمی‌شود، و رهروانش را در سطح هموار خود گرد می‌آورد و نمی‌گذارد از راه بیرون روند و گمراه شوند.

و در آوردنِ صیغهٔ ماضیِ قطعی در سخن الهی: «فَقَدْ هُدِيَ» (قطعاً هدایت شده است)، همراه با حذف فاعل، دلالتی است بر اینکه این فعل (هدایت) حتماً واقع می‌شود، بی‌آنکه التفات و توجهی به فاعلِ آن در میان باشد.

و از این آیه روشن می‌شود که کتاب و سنت برای راهنمایی به هر حقیقتی که احتمال گمراهی در آن هست، کفایت می‌کنند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان آیات

تفسیر آیه‌های ۹۸ تا ۱۰۱ با هم

همان‌طور که ملاحظه می‌کنید، این آیات بر پایهٔ پیوستگی سیاق نشان می‌دهند که اهل کتاب (گروهی از آنان که یهودیان بودند، یا گروهی از یهودیان) به آیات خدا کافر می‌شدند و مؤمنان را از راه خدا بازمی‌داشتند؛ به این صورت که راه حق را در نظرشان کج و ناصاف جلوه می‌دادند و راه گمراهی را که کج و منحرف است، به‌جای راه خدا جا… ادامه در متن کامل

به هر روی، همان‌گونه که روشن است، انطباق آیات با آنچه ما بیان کردیم بسیار مناسب‌تر است تا با این روایت؛ گذشته از اینکه در این آیات، از کفر و ایمان، شهادت یهود، تلاوت آیات خدا بر مؤمنان و مانند این‌ها سخن رفته است و همهٔ این موارد با آنچه گفتیم سازگارتر است. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۰۰ و ۱۰۱ با هم

خدای متعال می‌فرماید: «يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» تا سخن او: «وَ فِيكُمْ رَسُولُهُ»؛ مراد از «گروه»، همان‌طور که گذشت، یهودیان یا گروهی از آنان هستند. و سخن خدای متعال: «وَ أَنْتُمْ تُتْلىٰ عَلَيْكُمْ آيٰاتُ اللّٰهِ وَ فِيكُمْ رَسُولُهُ» (در حالی که آیات خدا بر شما خوانده می‌شود و پیامبرش در میان شماست)، یعنی شما می‌توانید به همان حقی چنگ زنید که با گوش‌سپردن به آیات خدا و تدبر در آن‌ها برایتان آشکار می‌شود؛ سپس در آنچه به دلیل تدبرِ اندک بر شما پوشیده مانده است، به پیامبرش رجوع کنید، یا از همان آغاز به پیامبرش بازگردید؛ پیامبری که در میان شماست و نه از شما پنهان است و نه از شما دور؛ و با رجوع به او حق را آشکار سازید، سپس شبهه‌ای را که یهود پیش پای شما انداخته‌اند باطل کنید؛ و تمسک به آیات خدا و پیامبرش و پناه‌بردن به این دو، همان پناه‌بردن به خداست: «وَ مَنْ يَعْتَصِمْ بِاللّٰهِ فَقَدْ هُدِيَ إِلىٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِيمٍ» (و هر کس به خدا تمسک جوید، قطعاً به راهی راست هدایت شده است).