تفسیر آیهٔ ۳۱ سورهٔ روم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « مُنِيبِينَ إِلَيْهِ وَ اتَّقُوهُ وَ أَقِيمُوا الصَّلاٰهَ وَ لاٰ تَكُونُوا مِنَ الْمُشْرِكِينَ » (در حالی که به سوی او بازمی‌گردید، و از او پروا بدارید و نماز را برپا کنید و از مشرکان نباشید)؛ این آیه، عمومیت بخشیدن به خطاب پس از اختصاص یافتنِ آن به پیامبر (ص) است؛ مانند این فرمودهٔ الهی: «يٰا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذٰا طَلَّقْتُمُ النِّسٰاءَ» (ای پیامبر، هرگاه زنان را طلاق می‌دهید؛ طلاق: ۱) و این فرموده: «فَاسْتَقِمْ كَمٰا أُمِرْتَ وَ مَنْ تٰابَ مَعَكَ وَ لاٰ تَطْغَوْا» (پس همان‌گونه که فرمان یافته‌ای پایدار باش، و نیز هر کس که همراهت توبه کرده است، و سرکشی مکنید؛ هود: ۱۱۲). بنابراین معنا به سخنی مانند این بازمی‌گردد: «فأقم وجهك للدين حنيفا أنت و من معك منيبين إلى الله» (پس تو و همراهانت، در حالی که با انابه به سوی خدا بازمی‌گردید، حق‌گرایانه روی خود را به سوی این دین بدارید)؛ و «انابه» به معنای بازگشت با توبه است.

و فرمودهٔ او: « وَ اتَّقُوهُ وَ أَقِيمُوا الصَّلاٰهَ » (و از او پروا بدارید و نماز را برپا دارید)؛ تقوا به مقتضای سیاق کلام، فرمان‌برداری از دستورهای خدای متعال و بازایستادن از نهی‌های او را دربرمی‌گیرد؛ از این رو اختصاص دادنِ برپایی نماز به ذکر از میان دیگر عبادت‌ها، به سبب اهمیت و جایگاه والای آن است؛ چرا که نماز ستون دین است.

و سخن او که: « وَ لاٰ تَكُونُوا مِنَ الْمُشْرِكِينَ » (و از مشرکان نباشید)؛ سخن درباره اختصاص یافتن شرک به ذکر از میان همه محرمات، مانند سخن درباره نماز است؛ چرا که شرک به خدا، بزرگ‌ترینِ گناهان هلاک‌کننده (موبقات) است، و خدای متعال می‌فرماید:

«إِنَّ اللّٰهَ لاٰ يَغْفِرُ أَنْ يُشْرَكَ بِهِ وَ يَغْفِرُ مٰا دُونَ ذٰلِكَ لِمَنْ يَشٰاءُ» (همانا خداوند این را که به او شرک آورده شود نمی‌آمرزد، و فروتر از آن را برای هر کس بخواهد می‌آمرزد؛ نساء: ۴۸)، و آیاتی دیگر از این دست.