تفسیر آیهٔ ۱۱۴ سورهٔ آل عمران

تفسیر این آیه در المیزان

بیان آیات

«مسارعة» به معنای شتاب ورزیدن و پیشی گرفتن است و بابی از ریشهٔ سرعت می‌باشد. در مجمع‌البیان آمده است: «تفاوت میان سرعت و عجله آن است که سرعت، پیشی گرفتن در کاری است که شتاب در آن رواست و امری پسندیده به‌شمار می‌رود و ضد آن کُندی (ابطاء) است که نکوهیده می‌باشد؛ ولی عجله، پیشی گرفتن در کاری است که نباید در آن شتاب کرد و امری نکوهیده است و ضد آن درنگ و بردباری (أَنَاة) است که پسندیده می‌باشد». پایان سخن مجمع‌البیان. و ظاهراً سرعت در اصلْ صفتِ حرکت است و عجلهْ صفتِ متحرک (شتاب‌کننده).

«الْخَيْرَات» عمومِ کارهای شایسته را شامل می‌شود، اعم از عبادت، انفاق، دادگری یا برآوردن نیاز دیگران. این واژه جمعِ همراه با «ال» است و معنای استغراق (فراگیری همهٔ مصادیق) را می‌دهد، و کاربرد آن در نیکی‌های مالی بسیار است، همان‌گونه که واژهٔ «خیر» نیز بارها بر مال اطلاق می‌شود.

خدای پاک و منزه مجموعه‌ای از مهم‌ترین اعمال صالح را برای آنان برمی‌شمارد که عبارتند از: ایمان، امر به معروف و نهی از منکر، و شتافتن در هر کار خیر؛ سپس آنان را شایسته (صالح) توصیف می‌کند. پس آنان اهل صراط مستقیم و همدمان پیامبران، صدّیقان و شهیدان هستند، به دلیل سخن خدای متعال که می‌فرماید: «اهْدِنَا الصِّرٰاطَ الْمُسْتَقِيمَ صِرٰاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لاَ الضّٰالِّينَ» (ما را به راه راست راهبر باش، راه کسانی که به آنان نعمت داده‌ای، نه خشم‌گرفتگان و نه گمراهان: حمد: ۷) و سخن خدای متعال که می‌فرماید:

«فَأُولٰئِكَ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللّٰهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَ الصِّدِّيقِينَ وَ الشُّهَدٰاءِ وَ الصّٰالِحِينَ» تا آخر آیه (پس آنان با کسانی هستند که خدا نعمتشان داده، یعنی پیامبران، صدیقان، شهیدان و صالحان: نساء: ۶۹). گفته شده مقصود از این ستایش‌شدگان، عبدالله بن سلام و یارانش هستند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان آیات

تفسیر آیه‌های ۱۱۳ تا ۱۱۵ با هم

خدای متعال می‌فرماید: «لَيْسُوا سَوٰاءً» تا سخن او: «بِالْمُتَّقِينَ» (همه یکسان نیستند... به پرهیزگاران). واژهٔ «سَواء» مصدری است که از آن معنای صفت اراده شده است؛ یعنی در وصف و حکم یکسان نیستند؛ چرا که گروهی از آنان امتی پایدار و درست‌کردارند که آیات خدا را تلاوت می‌کنند تا آخر آیه. از اینجا آشکار می‌شود که سخن او: «مِنْ أَهْلِ الْكِتٰابِ» تا آخر آیه، در مقام بیان علت است و با آن، دلیلِ یکسان نبودن اهل کتاب تبیین می‌شود.