تفسیر آیهٔ ۱۱۸ سورهٔ شعراء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و فرمودهٔ او: « فَافْتَحْ بَيْنِي وَ بَيْنَهُمْ فَتْحاً » (پس میان من و آنان گشایشی پدید آور و داوری کن)، کنایه از داوری میان او و قومش است؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «وَ لِكُلِّ أُمَّهٍ رَسُولٌ فَإِذٰا جٰاءَ رَسُولُهُمْ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ وَ هُمْ لاٰ يُظْلَمُونَ» (یونس: ۴۷؛ و برای هر امتی پیامبری است، پس هنگامی که پیامبرشان بیاید، میانشان به عدالت داوری می‌شود و به آنان ستم نمی‌رود).

ریشهٔ این تعبیر، استعاره‌ای کنایی است؛ گویی او و پیروانش با کافران قوم خود بدون هیچ تمایزی درآمیخته و گرد آمده بودند، پس نوح از پروردگارش خواست تا با ایجاد گشایش و فاصله‌ای میان او و قومش، گره از کار بگشاید تا بدین‌وسیله یکی از این دو گروه از دیگری جدا شود؛ و این جدایی کنایه از فرود آمدن عذاب است، و عذاب جز تبهکاران را هلاک نمی‌سازد. گواه بر این معنا سخن پس از آن است که فرمود: « وَ نَجِّنِي وَ مَنْ مَعِيَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ » (و مرا و کسانی را از مؤمنان که همراهم هستند نجات بخش).

و گفته شده است که «فَتح» به معنای حکم و داوری است و از «فَتاحة» به معنای قضاوت و حکومت گرفته شده است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۱۷ و ۱۱۸ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ رَبِّ إِنَّ قَوْمِي كَذَّبُونِ فَافْتَحْ بَيْنِي وَ بَيْنَهُمْ فَتْحاً » إلخ؛ این سخن، درخواست گشایش و پیروزی (استفتاح) از سوی نوح (ع) است. او پیش از این خواسته، سخن خود یعنی « رَبِّ إِنَّ قَوْمِي كَذَّبُونِ » (پروردگارا، همانا قوم من مرا تکذیب کردند) را به عنوان مقدمه‌چینی آورده است؛ بدین معنا که از سوی آنان تکذیبی همه‌جانبه رخ داده است که دیگر پس از آن هیچ امیدی به باور و تصدیقشان نیست؛ همان‌گونه که از نفرین او علیه آنان نیز همین معنا برمی‌آید، آنجا که می‌فرماید: «رَبِّ لاٰ تَذَرْ عَلَي الْأَرْضِ مِنَ الْكٰافِرِينَ دَيّٰاراً إِنَّكَ إِنْ تَذَرْهُمْ يُضِلُّوا عِبٰادَكَ وَ لاٰ يَلِدُوا إِلاّٰ فٰاجِراً كَفّٰاراً» (نوح: ۲۷؛ پروردگارا، هیچ‌کس از کافران را بر روی زمین باقی مگذار، چرا که اگر آنان را واگذاری، بندگانت را گمراه می‌کنند و جز نسلی بدکار و ناسپاس به دنیا نمی‌آورند).