تفسیر آیهٔ ۵۳ سورهٔ فرقان

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ هُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هٰذٰا عَذْبٌ فُرٰاتٌ وَ هٰذٰا مِلْحٌ أُجٰاجٌ وَ جَعَلَ بَيْنَهُمٰا بَرْزَخاً وَ حِجْراً مَحْجُوراً » (و اوست کسی که دو دریا را در کنار هم روان ساخت؛ این یکی گوارا و شیرین است و آن دیگری شور و تلخ، و میان آن دو مانعی و حریمی بازدارنده نهاد). «مَرْج» به معنای آمیختن و رها ساختن است، و عبارت «أمر مريج» (کاری درهم‌آمیخته و آشفته) از همین ریشه است. «عَذْب» آبی است که طعم آن خوش و گواراست، «فُرات» آبی است که گوارایی‌اش بسیار زیاد است، و «مِلْح» آبی است که طعمش دگرگون شده و شور است.

و «اُجاج» آبی است که شوریِ بسیار تند و گزنده‌ای دارد، و «برزخ» همان حد و مرزِ جداکننده میان دو چیز است، و «حِجْراً مَحْجُوراً» یعنی به‌گونه‌ای بازدارنده و اکید ممنوع شده است که یکی از این دو آب با دیگری درآمیزد.

و این سخن او که: « وَ جَعَلَ بَيْنَهُمٰا » (و میان آن دو نهاد...) قرینه‌ای است بر اینکه مراد از روان‌ساختن دو دریا (مَرْج البحرین)، جریان‌یافتن آن دو آب در کنار یکدیگر است، نه آمیختگی به این معنا که اجزای آن‌ها در یکدیگر حل شوند و درهم فروروند.

این سخن معطوف است به همان مطلبی که فرمودهٔ او: « وَ هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّيٰاحَ » (و اوست کسی که بادها را فرستاد...) به آن عطف شده بود؛ و در آن، مَثَلی است برای امر رسالت، از این جهت که رسالت سبب جدا شدن مؤمن از کافر می‌شود، در حالی که هر دو گروه بر روی یک زمین و در کنار هم زندگی می‌کنند و با این وجود [در حقیقت و ایمان] با یکدیگر نمی‌آمیزند؛ چنان‌که در آغاز این آیات نه‌گانه به آن اشاره شد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۴۵، ۴۷، ۴۸، ۵۳ و ۵۴ با هم

سخن دربارهٔ آیه‌های بعدی، یعنی: « وَ هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ اللَّيْلَ » (فرقان: ۴۷)، و سخن او: « وَ هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّيٰاحَ » (فرقان: ۴۸)، و: « وَ هُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ » (فرقان: ۵۳)، و: « وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْمٰاءِ بَشَراً » (فرقان: ۵۴)، همانند سخن دربارهٔ « أَ لَمْ تَرَ إِليٰ رَبِّكَ » (… ادامه در متن کامل