تفسیر آیهٔ ۱۱۲ سورهٔ مؤمنون

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ كَمْ لَبِثْتُمْ فِي الْأَرْضِ عَدَدَ سِنِينَ » (فرمود: «چند سال در زمین درنگ کردید؟»). از جمله چیزهایی که خداوند در روز قیامت مردم را درباره‌اش بازخواست می‌کند، مدت درنگشان در زمین است و این موضوع در جای‌جای کلام الهی یاد شده است؛ و مقصود از آن، پرسش از مدت ماندن در گورهاست، چنان‌که این سخن خدای متعال بر آن دلالت دارد: «وَ يَوْمَ تَقُومُ السّٰاعَهُ يُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ مٰا لَبِثُوا غَيْرَ سٰاعَهٍ» (روم: ۵۵؛ و روزی که رستاخیز برپا شود، مجرمان سوگند می‌خورند که جز ساعتی درنگ نکرده‌اند)، و این سخن او: «كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ مٰا يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوا إِلاّٰ سٰاعَهً مِنْ نَهٰارٍ» (احقاف: ۳۵؛ گویی روزی که آنچه را وعده داده شده‌اند می‌بینند، جز ساعتی از یک روز درنگ نکرده‌اند) و آیاتی دیگر. از این رو، سخن برخی که گفته‌اند مقصود ماندن در دنیاست، و نیز احتمال برخی دیگر که آن را مجموع درنگ در دنیا و برزخ دانسته‌اند، وجهی ندارد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۱۲ و ۱۱۳ با هم

و در تفسیر قمی، دربارهٔ این‌که خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ كَمْ لَبِثْتُمْ -إلي قوله- فَسْئَلِ الْعٰادِّينَ » (فرمود: چه مدت درنگ کردید؟ -تا آنجا که فرمود- از شمارندگان بپرس) آمده است که فرمود: «سل الملائكه الذين يعدون علينا الأيام،و يكتبون ساعاتنا و أعمالنا التي اكتسبنا فيها» (از فرشتگانی بپرس که روزها را برای ما می‌شمارند، و ساعت‌های ما و کارهایی را که در آن‌ها انجام داده‌ایم می‌نویسند).

و در کتاب «الدر المنثور» آمده است: ابن ابی‌حاتم از اَیفَع بن عبد کَلاعی روایت کرده که گفت: پیامبر خدا (ص) فرمود: «إن الله إذا أدخل أهل الجنه الجنه و أهل النار النار-قال لأهل الجنه كم لبثتم في الأرض عدد سنين؟قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم.قال:لنعم ما اتجرتم في يوم أو بعض يوم-رحمتي و رضواني و جنتي اسكنوا فيها خالدين مخلدين» (همانا خداوند هنگامی که بهشتیان را به بهشت و دوزخیان را به دوزخ درآورد، به اهل بهشت می‌فرماید: به شمار سال‌ها، چه مدت در زمین درنگ کردید؟ می‌گویند: یک روز یا بخشی از یک روز درنگ کردیم. می‌فرماید: چه نیکو تجارتی در یک روز یا بخشی از یک روز کردید! [پاداش شما] رحمت و خشنودی و بهشت من است، جاودانه و همیشگی در آن سکونت گزینید).

«ثم يقول:يا أهل النار كم لبثتم في الأرض عدد سنين؟قالوا:لبثنا يوما أو بعض يوم-فيقول:بئس ما اتجرتم في يوم أو بعض يوم-ناري و سخطي امكثوا فيها خالدين» (سپس [خداوند] می‌فرماید: ای اهل آتش، به شمار سال‌ها، چه مدت در زمین درنگ کردید؟ گویند: یک روز یا بخشی از یک روز درنگ کردیم. پس می‌فرماید: چه بد تجارتی در یک روز یا بخشی از یک روز کردید! [سزای شما] آتش و خشم من است، جاودانه در آن بمانید).

می‌گویم: در انطباق معنای این حدیث بر آیه، با توجه به سیاقی که دارد و آنچه آیاتِ مشابه بدان گواهی می‌دهند، ابهام و پوشیدگی است؛ و پیش‌تر، بحث دربارهٔ مدلول آیه با استمداد از شواهد گذشت.