تفسیر آیهٔ ۱۰۳ سورهٔ انبیاء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و این سخن خدا: «وَ تَتَلَقّٰاهُمُ الْمَلاٰئِكَهُ » (و فرشتگان به پیشوازشان می‌آیند)؛ یعنی با مژده به استقبالشان می‌آیند و آن مژده، سخن فرشتگان است که: «هٰذٰا يَوْمُكُمُ الَّذِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ » (این همان روزی است که به شما وعده داده می‌شد).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۰۲ و ۱۰۳ با هم

خدای متعال می‌فرماید: «لاٰ يَسْمَعُونَ حَسِيسَهٰا » -تا آنجا که می‌فرماید- «تُوعَدُونَ»؛ «حَسِیس» صدایی است که حس می‌شود و به گوش می‌رسد، و «الْفَزَع الْأَكْبَر» بزرگ‌ترین هراس و وحشت است. و خدای سبحان از رخ دادنِ آن هنگام دمیدن در صور خبر داده، آنجا که فرموده است: «وَ يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَفَزِعَ مَنْ فِي السَّمٰاوٰاتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ» (و روزی که در صور دمیده شود، پس هر که در آسمان‌ها و هر که در زمین است به هراس افتد؛ نمل: ۸۷).

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۰۱ و ۱۰۳ با هم

در کتاب «امالی» صدوق از پیامبر (ص) در حدیثی آمده است: «ای علی! تو و شیعیانت کنار حوض [کوثر] خواهید بود؛ هر که را دوست بدارید سیراب می‌سازید و هر که را ناخوش بدارید بازمی‌دارید. و شما در روز «فزع اکبر» (بزرگ‌ترین وحشت و هراس در رستاخیز) زیر سایهٔ عرش در امانید؛ مردم دچار وحشت می‌شوند و شما وحشت‌زده نمی‌شوید، و مردم اندوهگین می‌گردند و شما غمگین نمی‌شوید. دربارهٔ شما این آیه نازل شده است: «إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنيٰ-أُولٰئِكَ عَنْهٰا مُبْعَدُونَ » (بی‌گمان کسانی که از جانب ما وعدهٔ نیکو برایشان پیشی گرفته است، آنان از آن دور نگه‌داشته‌شدگانند) [انبیاء: ۱۰۱]، و دربارهٔ شما نازل شده است: «لاٰ يَحْزُنُهُمُ الْفَزَعُ الْأَكْبَرُ- وَ تَتَلَقّٰاهُمُ الْمَلاٰئِكَهُ هٰذٰا يَوْمُكُمُ الَّذِي كُنْتُمْ تُوعَدُونَ » (بزرگ‌ترین وحشت آنان را اندوهگین نمی‌سازد و فرشتگان به پیشوازشان می‌آیند که: این همان روزِ شماست که وعده داده می‌شدید) [انبیاء: ۱۰۳].»

می‌گویم: معنای نازل شدنِ این آیات دربارهٔ آنان، جریان و انطباق آیه بر ایشان (جَری: تطبیق آیه بر مصادیق بارز در طول زمان) یا قرار گرفتنشان در زمرهٔ کسانی است که آیه درباره‌شان نازل شده است. روایات فراوانی دربارهٔ گروهی از مؤمنان رسیده است که در شمار کسانی شمرده شده‌اند که این دو آیه، و به‌ویژه آیهٔ دوم، درباره‌شان جاری می‌شود؛ مانند کسی که قرآن را مخلصانه (به امید پاداش الهی) تلاوت کند، و کسی که با قرآن برای گروهی مخلصانه امامت [نماز جماعت] کند، و مردی که مخلصانه اذان بگوید، و برده‌ای که حق خداوند و حق اربابانش را بگزارد.

[طبرسی این روایت را] در کتاب «مجمع‌البیان» از ابوسعید خُدری از پیامبر (ص) روایت کرده است. و همچنین دربارهٔ کسانی که به خاطر خدا به یکدیگر محبت می‌ورزند، و کسانی که در تاریکیِ شب [به سوی مسجد] رهسپار می‌شوند، و مهاجران؛ که در کتاب «الدر المنثور»، مورد نخست را از ابودَرداء، مورد دوم را از ابواُمامه، و مورد سوم را از خُدری، همگی از پیامبر (ص) روایت کرده است. در احادیث امامان اهل‌بیت (ع) نیز گروه بسیاری جزو کسانی شمرده شده‌اند که این آیه بر آنان جریان می‌یابد.