تفسیر آیهٔ ۶۶ سورهٔ طه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و این سخن خدای متعال که: «فَإِذٰا حِبٰالُهُمْ وَ عِصِيُّهُمْ يُخَيَّلُ إِلَيْهِ مِنْ سِحْرِهِمْ أَنَّهٰا تَسْعيٰ » (ناگاه بر اثر سحرشان به نظرش چنین آمد که ریسمان‌ها و عصاهایشان شتابان می‌دوند)، حذفی در خود دارد و در تقدیر چنین است: «فألقوا و إذا حبالهم و عصيهم إلخ» (پس افکندند و ناگاه ریسمان‌ها و عصاهایشان... تا آخر). و این بخش تنها برای تأکید بر جنبهٔ غافلگیری حذف شده است؛ گویی موسی (ع) هنگامی که به آنان فرمود: «بلکه شما بیفکنید»، درنگی نگذشت که آنچه را دید مشاهده کرد، بی‌آنکه در این میان، عملِ افکندنِ ریسمان‌ها و عصاها به چشم آید.

و آنچه برای موسی چنان وانمود شد، برای دیگر ناظران از میان مردم نیز وانمود شده بود؛ همان‌طور که خداوند در جایی دیگر یاد کرده است: «سَحَرُوا أَعْيُنَ النّٰاسِ وَ اسْتَرْهَبُوهُمْ» (چشم‌های مردم را افسون کردند و آنان را ترساندند؛ اعراف: ۱۱۶). با این همه، در اینجا از میان همهٔ آنان تنها موسی را نام برده است تا زمینه‌چینی برای مطلب آیهٔ بعد باشد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶۵ و ۶۶ با هم

[تا پایان آیهٔ بعد]. «حِبال» جمع «حَبل» (ریسمان) و «عِصِيّ» جمع «عصا» (چوب‌دستی) است؛ و ساحران آن‌ها را به کار گرفته بودند تا در دیدگان مردم، مارهایی کوچک و بزرگ، همانند آنچه از عصای موسی (ع) پدیدار می‌شد، به تصویر بکشند.

و در اینجا حذف و ایجازی (کوتاه‌گویی) در میان است؛ گویی گفته شده: پس به وعده‌گاه آمدند در حالی که موسی نیز در آن حضور یافته بود؛ آن‌گاه پرسیده شد: چه کردند؟ پس گفته شد: «قٰالُوا يٰا مُوسيٰ إِمّٰا أَنْ تُلْقِيَ -أي عصاك- وَ إِمّٰا أَنْ نَكُونَ أَوَّلَ مَنْ أَلْقيٰ » (گفتند: ای موسی، یا این است که تو [عصایت را] می‌افکنی و یا ما نخستین کسانی باشیم که می‌افکنند). و این، مخیّر کردن موسی از سوی آنان بود میان این‌که او افکندن را آغاز کند یا شکیبایی ورزد تا آنان بیفکنند و سپس او هر چه بناست بیاورد به میان آورد. موسی «قٰالَ موسي: بَلْ أَلْقُوا » (گفت: بلکه شما بیفکنید)؛ پس میدان را برایشان خالی گذاشت تا هر چه در توان دارند بیاورند، در حالی که خود بر پروردگارش تکیه داشت و به وعدهٔ او مطمئن بود، بی‌آنکه نگران و مضطرب باشد؛ چرا که پروردگارش در میان آنچه به او فرموده بود، گفته بود: «إِنَّنِي مَعَكُمٰا أَسْمَعُ وَ أَريٰ » (من با شمایم، می‌شنوم و می‌بینم؛ طه: ۴۶).