تفسیر آیهٔ ۱۲۶ سورهٔ طه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «قٰالَ كَذٰلِكَ أَتَتْكَ آيٰاتُنٰا فَنَسِيتَهٰا وَ كَذٰلِكَ الْيَوْمَ تُنْسيٰ » (فرمود: این‌چنین، آیات ما به تو رسید و تو آن‌ها را فراموش کردی، و امروز نیز این‌چنین به فراموشی سپرده می‌شوی). این آیه پاسخی است به پرسش آن شخص که گفت: «رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِي أَعْميٰ وَ قَدْ كُنْتُ بَصِيراً » (پروردگارا، چرا مرا نابینا محشور کردی در حالی که بینا بودم؟). و اشاره در سخن پروردگار:

«كَذٰلِكَ أَتَتْكَ » (این‌چنین [آیات ما] به تو رسید)،

به همان نابینا محشور شدنی است که در پرسش او آمده بود؛ و در سخن پروردگار: «وَ كَذٰلِكَ الْيَوْمَ » (و امروز نیز این‌چنین)، اشاره به معنای این سخن است: «أَتَتْكَ آيٰاتُنٰا فَنَسِيتَهٰا » (آیات ما به سوی تو آمد و تو آن‌ها را فراموش کردی). معنای آیه چنین است: فرمود: همان‌طور که تو را نابینا محشور کردیم، آیات ما به تو رسید و تو آن‌ها را فراموش کردی؛ و همان‌گونه که آیات ما به تو رسید و فراموششان کردی، امروز نیز ما تو را فراموش می‌کنیم؛ یعنی این‌که امروز نابینا محشورت کرده و تو را وانهاده‌ایم تا چیزی را نبینی، مانند آن است که تو در دنیا آیات ما را واگذاشتی، آن‌سان که چیزی فراموش‌شده رها می‌شود؛ و راه‌نیافتن تو به وسیلهٔ آن آیات، همانند رهاکردنِ امروز ما نسبت به توست که تو را بینا نمی‌کنیم تا به سوی نجات راه یابی. به بیانی دیگر، ما در این روز دقیقاً همتای آنچه در دنیا انجام دادی به تو جزا داده‌ایم؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «وَ جَزٰاءُ سَيِّئَهٍ سَيِّئَهٌ مِثْلُهٰا» (و کیفر هر بدی، بدی‌ای همانند آن است؛ شوری: ۴۰).

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۱۵ و ۱۲۶ با هم

خدای پاک و منزه نافرمانی مجرمان—که همان روی‌گردانان از یاد او و واگذارندگانِ هدایتش هستند—را «فراموش‌کردن آیات خویش» نامیده است، و مجازات آنان را با نابینایی در روز قیامت، «فراموش‌کردنِ آنان از سوی خویش» خوانده است. بدین‌گونه پایان کلام به آغاز آن پیوند می‌خورد که همان نافرمانی آدم بود و خدا آن را فراموشی پیمانش نامید، آن‌جا که فرمود: «وَ لَقَدْ عَهِدْنٰا إِليٰ آدَمَ مِنْ قَبْلُ فَنَسِيَ » (و پیش از این با آدم پیمان بستیم، ولی او فراموش کرد). گویی داستان بهشت آدم با تمام ویژگی‌هایش، از پیش نمونه‌ای تمثیلی بود که آنچه را پس از وی تا روز قیامت بر سر فرزندانش خواهد آمد به تصویر می‌کشید؛ به این ترتیب که نهی او از نزدیک‌شدن به درخت، نماد دعوت دینی و هدایت الهی پس از اوست، و نافرمانی‌اش که همان فراموشی پیمان بود، نماد نافرمانی‌های فرزندانش است که فراموش‌کردن یاد خدای متعال و آیات یادآوری‌کنندهٔ او به شمار می‌آید. تنها تفاوت در این است که آزمایش آدم پیش از تشریع شریعت‌ها رخ داد؛ ازاین‌رو نهیِ متوجه به او نهیی ارشادی (راهنمایی برای پرهیز از آسیب، نه فرمانی الزام‌آور) بود و نافرمانی‌ای که بدان دچار شد از باب «ترک اولیٰ» (رها کردنِ کار بهتر) بود، بر خلاف ماجرای فرزندانش [که تکالیف شرعی و مولوی دارند].

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۱۵ تا ۱۲۶ با هم

معنای یادشده در این روایت از بطن قرآن است که در آن، احکام به حقیقت خود و پیمان‌ها به تأویلشان—که همان ولایت الهی است—بازگردانده شده‌اند، و اصلاً از قبیل تفسیرِ لفظ آیه نیست. ادامه در متن کامل