تفسیر آیهٔ ۱۱۸ سورهٔ بقره

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «وَ قٰالَ الَّذِينَ لاٰ يَعْلَمُونَ» (و کسانی که نادانند گفتند...)؛ منظور از اینان، مشرکانِ غیرِ اهل کتاب‌اند. گواه بر این معنا، تقابل گذشته در این سخن خدای متعال است: «وَ قٰالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصٰارىٰ عَلىٰ شَيْءٍ، وَ قٰالَتِ النَّصٰارىٰ لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلىٰ شَيْءٍ، وَ هُمْ يَتْلُونَ الْكِتٰابَ كَذٰلِكَ، قٰالَ الَّذِينَ لاٰ يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ» (بقره: ۱۱۳؛ و یهودیان گفتند: مسیحیان بر هیچ آیین درستی نیستند، و مسیحیان گفتند: یهودیان بر هیچ آیین درستی نیستند، با آنکه کتاب آسمانی را می‌خوانند؛ نادانان نیز همانندِ سخنشان سخن گفتند...). در آن آیه، اهل کتاب را به سبب گفتارشان به مشرکان و کافران عرب ملحق ساخت، و در این آیه، مشرکان و کافران را به اهل کتاب پیوند زد و فرمود: «وَ قٰالَ الَّذِينَ لاٰ يَعْلَمُونَ لَوْ لاٰ يُكَلِّمُنَا اللّٰهُ أَوْ تَأْتِينٰا آيَةٌ، كَذٰلِكَ قٰالَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ» (و نادانان گفتند: چرا خدا با ما سخن نمی‌گوید یا برای ما نشانه‌ای نمی‌آید؟ پیشینیانِ آنان نیز همانندِ سخنشان را گفتند)؛ و مراد از پیشینیان، اهل کتاب و در میانشان به‌ویژه یهودیان‌اند، زیرا آنان نیز چنین درخواست‌هایی از پیامبر خدا موسی (ع) داشتند. بنابراین، آنان و کافران در اندیشه‌ها و باورهایشان همگون‌اند؛ اینان همان را می‌گویند که آنان گفتند و برعکس، «تَشٰابَهَتْ قُلُوبُهُمْ»؛ دل‌هایشان به یکدیگر همانند است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۱۸ و ۱۱۹ با هم

خدای متعال می‌فرماید: «قَدْ بَيَّنَّا الْآيٰاتِ لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ» (به راستی نشانه‌ها را برای گروهی که اهل یقین‌اند روشن کرده‌ایم). این جمله پاسخی به سخن نادانان است؛ مقصود این است که نشانه‌ها و معجزاتی که می‌طلبند، آورده شده و روشنگر است، اما جز گروهی که به آیات خدا یقین می‌آورند، کسی از آن‌ها بهره‌مند نمی‌شود. ولی این نادانان، دل‌هایشان در پردهٔ جهل پوشیده مانده و به آفت‌های تعصب و عناد دچار گشته است؛ و نشانه‌ها هرگز گروهی را که اهل فهم و دانش نیستند بی‌نیاز نمی‌کند. از همین‌جا علت توصیف آنان به «ندانستن» روشن می‌شود. سپس این حقیقت را با متوجه ساختن خطاب به پیامبر خدا (ص) تأیید کرد و گوشزد فرمود که او به حق، از سوی پروردگار مژده‌بخش و بیم‌رسان فرستاده شده است؛ تا خاطرش آسوده باشد و بداند که اینان اهل دوزخ‌اند، چنین فرجامی بر آنان ثبت شده و هیچ امیدی به هدایت و نجاتشان نیست.