تفسیر آیهٔ ۴۶ سورهٔ کهف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « اَلْمٰالُ وَ الْبَنُونَ زِينَهُ الْحَيٰاهِ الدُّنْيٰا » تا آخر آیه (مال و فرزندان، زینت زندگی دنیا هستند...). این آیه به منزلهٔ نتیجه‌گیری از مَثَل گذشته است، و آن اینکه مال و فرزندان گرچه دل‌ها بدان‌ها وابسته می‌شود، جان‌ها مشتاقشان می‌گردد، انسان از آن‌ها انتظار سود بردن دارد و آرزوها گرداگردشان حلقه می‌زند، اما زینتی زودگذر و فریبنده‌اند که هرگز نمی‌توانند به او پاداش دهند، و در هر چه از آن‌ها می‌خواهد به او سودی رسانند، و نه آنکه در همهٔ امیدها و آرزوهایش - بلکه حتی در بیشتر آن‌ها - با او راستین و وفادار بمانند. بنابراین در این آیه - چنان‌که می‌بینی - بازگشتی است به آغاز سخن، یعنی کلام خدای متعال: « إِنّٰا جَعَلْنٰا مٰا عَلَي الْأَرْضِ زِينَهً لَهٰا » (همانا ما آنچه را بر روی زمین است زینتی برای آن قرار دادیم) و آیهٔ پس از آن (کهف: ۷-۸).

و سخن خداوند که فرمود: « وَ الْبٰاقِيٰاتُ الصّٰالِحٰاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَوٰاباً وَ خَيْرٌ أَمَلاً » (و کارهای شایستهٔ ماندگار نزد پروردگارت از نظر پاداش بهتر و از نظر امید نیکوتر است)؛ مراد از کارهای ماندگار شایسته، همان اعمال صالح است؛ زیرا اعمال انسان به تصریح قرآن نزد خداوند محفوظ است، پس ماندگار خواهد بود، و چون صالح باشد، مصداق کارهای ماندگارِ شایسته است. این اعمال نزد خداوند پاداش بهتری دارند، چرا که خداوند به آورندهٔ آن‌ها بهترین پاداش را عطا می‌کند؛ و از نظر امید نیز برترند، زیرا آنچه از رحمت و بخشش الهی به واسطهٔ این اعمال امید می‌رود، برای انسان دست‌یافتنی است. پس امید داشتن به آن‌ها از دل‌بستن به زینت‌ها و زرق‌وبرق‌های دنیا راستین‌تر است؛ دنیایی که در بیشترِ آنچه وعده می‌دهد به انسان وفا نمی‌کند، و آرزوهای وابسته به آن غالباً دروغین‌اند و آنچه هم راست درآید، فریبنده و نیرنگ‌باز است.

و از طریق اهل‌سنت و شیعه از پیامبر(ص)، و از طریق شیعه از امامان اهل‌بیت(ع) روایات متعددی رسیده است که باقیات صالحات همان تسبیحات چهارگانه است:

«سبحان الله و الحمد لله و لا إله إلا الله و الله أكبر» (پاک و منزه است خدا، و ستایش از آنِ خداست، و هیچ معبودی جز خدا نیست، و خدا بزرگ‌تر است)؛ و در روایتی دیگر آمده که نماز است، و در روایتی، محبت اهل‌بیت دانسته شده است؛ و همهٔ این‌ها از قبیل جَری و انطباق بر مصداق (تطبیق مفهوم کلی بر نمونه‌های برجسته) است.