تفسیر آیهٔ ۴۵ سورهٔ کهف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ اضْرِبْ لَهُمْ مَثَلَ الْحَيٰاهِ الدُّنْيٰا كَمٰاءٍ أَنْزَلْنٰاهُ مِنَ السَّمٰاءِ » إلخ (و برای آنان مَثَل زندگی دنیا را بیان کن که مانند آبی است که آن را از آسمان فرود آوردیم...). این دومین مَثَلی است که آورده شده تا زندگی دنیا را به همراه زینت‌های زودگذرِ همدمش مجسم سازد.

واژهٔ «هشیم» بر وزن فعیل و به معنای مفعول (خرد و شکسته) از ریشهٔ «هَشْم» است؛ و آن‌گونه که راغب گفته، به معنای شکستنِ چیزی نرم مانند گیاه است. عبارت «ذرا يذرو ذروا» یعنی پراکنده ساخت، و گفته شده یعنی آن را این‌سو و آن‌سو برد؛ و تعبیر خدای متعال در این باره چنین است:

« فَاخْتَلَطَ بِهِ نَبٰاتُ الْأَرْضِ » (پس گیاه زمین با آن درآمیخت)؛ و نفرمود «با گیاه زمین درآمیخت» تا نشان دهد در روییدن و پیدایش گیاه، آب بر سایر اجزا چیرگی و غلبه دارد. همچنین در کنار آب آسمان، آب‌های دیگر مانند چشمه‌ها و رودها را یاد نکرد، چرا که سرچشمهٔ همهٔ آن‌ها همان آب باران است. و در کلام خدای متعال: « فَأَصْبَحَ هَشِيماً » (پس خرد و درهم‌شکسته گردید)، واژهٔ «أصبح» چنان‌که گفته‌اند به معنای «صارَ» (شد، گردید) است؛ بنابراین بر مقید بودن این رخداد به هنگام صبح دلالت نمی‌کند.

و معنای آیه چنین است: برای این شیفتگانِ زینت دنیا که از یاد پروردگار خویش روی برتافته‌اند، مَثَل زندگی دنیا را بیان کن که مانند آبی است که از آسمان فرو فرستادیم - یعنی همان باران -، پس گیاه زمین با آن درآمیخت و با طراوت و شادابی شکوفا شد و در زیباترین آراستگی رخ نمود؛ اما پس از آن، خرد و بندبند از هم گسسته شد، چندان‌که بادها با آن بازی کردند، آن را پراکنده ساختند و این‌سو و آن‌سو بردند؛ و خداوند همواره بر هر چیزی بسیار تواناست.