تفسیر آیهٔ ۱۵ سورهٔ ابراهیم

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ اسْتَفْتَحُوا وَ خٰابَ كُلُّ جَبّٰارٍ عَنِيدٍ » (و پیروزی و داوری خواستند، و هر گردنکشِ لجوجی نومید و تباه شد). «استفتاح» به معنای طلب فتح و پیروزی است؛ و «خَیبه» نومیدی، بریدن امید، زیانکاری و هلاکت است؛ و «عَنید» شخص سرسخت و لجوج است و واژهٔ «معاند» نیز از همین ریشه است.

ضمیر در « وَ اسْتَفْتَحُوا » به پیامبران بازمی‌گردد؛ یعنی هنگامی که اسباب ظاهری از هر سو بر آنان بسته شد و ستمِ بیدادگران و تکذیبِ معاندان به اوج رسید، از خدا یاری خواستند؛ مانند سخن نوح که خدا از او حکایت کرده است: «أَنِّي مَغْلُوبٌ فَانْتَصِرْ» (من مغلوب شده‌ام، پس یاری کن؛ قمر: ۱۰). البته ممکن است این ضمیر به همهٔ پیامبران و کافران بازگردد، زیرا کافران نیز اصرار می‌ورزیدند که پیامبران چیزی بیاورند که میانشان داوری کند و کار را یکسره سازد؛ همانند سخنشان که می‌گفتند:

«مَتيٰ هٰذَا الْفَتْحُ» (این پیروزی و داوری کی خواهد بود؟؛ سجده: ۲۸) و «مَتىٰ هٰذَا الْوَعْدُ» (این وعده چه زمانی است؟؛ یس: ۴۸). بنا بر این احتمال، معنا چنین می‌شود: هم پیامبران و هم کافران پیروزی و فیصله خواستند، ولی ناکامی و تباهی نصیب سرکشان گردید که همان عذاب ریشه‌کن‌کننده بود.

بحث روایی

و در همان کتاب، در روایت ابوالجارود از امام باقر (ع) آمده است: «العنيد المعرض عن الحق»؛ یعنی: «عنید» کسی است که از حق روی‌گردان است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶ تا ۱۸ با هم

این آیات دربردارندهٔ یادآوری بخشی از نعمت‌ها و عذاب‌های الهی در روزهای ویژهٔ خدا (ایام‌الله) است. ادامه در متن کامل