تفسیر آیهٔ ۱۶ سورهٔ ابراهیم

تفسیر این آیه در المیزان

بحث روایی

و در «مجمع البیان» از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمود: «صَدید، همان خون و چرکابهٔ جاری از شرمگاه زنان زناکار در دوزخ است.»

در تفسیر قمی، دربارهٔ این آیه آمده است که فرمود: «يقرب إليه فيتكرهه-فإذا دنا منه شوي وجهه و وقعت فروه رأسه-فإذا شرب تقطعت أمعاؤه-و مزقت تحت قدميه-و إنه ليخرج من أحدهم مثل الوادي صديد و قيح»؛ یعنی: [آن نوشیدنیِ دوزخی] به او نزدیک می‌شود و او از آن کراهت دارد؛ پس هنگامی که به او نزدیک گردد، چهره‌اش را بریان می‌کند و پوست سرش فرو می‌افتد؛ و چون بنوشد، روده‌هایش پاره‌پاره می‌شود و زیر گام‌هایش فرو می‌ریزد؛ و به‌راستی از بدن یکی از آنان چرک و زردابی به اندازهٔ یک وادی (سیلاب در دره) بیرون می‌ریزد. تا پایان حدیث.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶ تا ۱۸ با هم

این آیات دربردارندهٔ یادآوری بخشی از نعمت‌ها و عذاب‌های الهی در روزهای ویژهٔ خدا (ایام‌الله) است. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۶ و ۱۷ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « مِنْ وَرٰائِهِ جَهَنَّمُ وَ يُسْقيٰ مِنْ مٰاءٍ صَدِيدٍ » (پیشِ روی او دوزخ است و از آبی چرکین نوشانده می‌شود) تا آخر دو آیه. «صدید» خونابه و چرکِ روان از زخم است و در اینجا توضیحی است برای آبی که در جهنم به آنان می‌نوشانند. «تجرع» جرعه‌جرعه و پی‌درپی نوشیدن مایع است، و «إساغه» فروبردن و روان ساختن نوشیدنی در گلو است؛ چنان‌که گفته می‌شود:

«ساغ الشرابُ و أسغتُه أنا» (نوشیدنی گوارا و روان شد و من آن را فرو دادم). این نکته در مجمع‌البیان آمده است و بقیهٔ الفاظ آیه روشن است.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۶ و ۱۷ با هم

و در کتاب «الدر المنثور»، احمد، ترمذی، نسائی، ابن ابی‌الدنیا در «صفة النار»، ابویعلی، ابن‌جریر، ابن‌منذر، ابن ابی‌حاتم، طبرانی، ابونعیم در «الحلیة» (با تصحیح حدیث)، ابن‌مردویه و بیهقی در «البعث و النشور» از ابوامامه و او از پیامبر (ص) دربارهٔ این سخن خدا روایت کرده‌اند که: «« وَ يُسْقيٰ مِنْ مٰاءٍ صَدِيدٍ يَتَجَرَّعُهُ » (و از آبی چرکین و بدبو نوشانده می‌شود که جرعه‌جرعه آن را فرو می‌برد [ابراهیم: ۱۶-۱۷]) فرمود: «آن آب به او نزدیک می‌شود و او از آن بدش می‌آید؛ پس هنگامی که به او نزدیک می‌گردد، چهره‌اش را بریان می‌کند و پوست سرش فرومی‌افتد؛ و چون آن را بنوشد، روده‌هایش را پاره‌پاره می‌سازد تا آنکه از نشیمنگاهش بیرون آید؛ خدای متعال می‌فرماید: « وَ سُقُوا مٰاءً حَمِيماً فَقَطَّعَ أَمْعٰاءَهُمْ » (و از آبی جوشان نوشانده شدند پس روده‌هایشان را پاره‌پاره کرد [محمد: ۱۵]) و فرمود: « وَ إِنْ يَسْتَغِيثُوا يُغٰاثُوا بِمٰاءٍ كَالْمُهْلِ يَشْوِي الْوُجُوهَ » (و اگر فریادرسی خواهند، با آبی چون مس گداخته که چهره‌ها را کباب می‌کند به فریادشان رسند [کهف: ۲۹]).»»