تفسیر آیهٔ ۹۲ سورهٔ یوسف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ لاٰ تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ يَغْفِرُ اللّٰهُ لَكُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ الرّٰاحِمِينَ » ([یوسف] گفت: امروز هیچ سرزنشی بر شما نیست؛ خداوند شما را می‌آمرزد و او مهربان‌ترینِ مهربانان است).
«تثریب» به معنای توبیخ، زیاده‌روی در سرزنش و برشمردن گناهان است. این‌که نفی سرزنش را به «امروز» مقید کرد، برای نشان دادن جایگاه والای گذشت و چشم‌پوشیِ او از انتقام‌گرفتن است؛ آن‌هم در چنین موقعیتی: اکنون او عزیزِ مصر است، به او نبوت، فرمانروایی و دانش تعبیرِ حوادث داده شده، برادر تنی‌اش در کنار اوست و برادران دیگرش خوار و فروتن در برابرش ایستاده‌اند و به خطای خویش و این‌که خداوند یوسف را بر آنان برتری بخشیده اعتراف می‌کنند؛ با آنکه در روز نخست می‌گفتند: « لَيُوسُفُ وَ أَخُوهُ أَحَبُّ إِليٰ أَبِينٰا مِنّٰا وَ نَحْنُ عُصْبَهٌ إِنَّ أَبٰانٰا لَفِي ضَلاٰلٍ مُبِينٍ » (قطعاً یوسف و برادرش نزد پدرمان از ما محبوب‌ترند، در حالی که ما گروهی نیرومندیم؛ بی‌گمان پدرمان در گمراهی آشکاری است [یوسف: ۸]).

سپس با این سخن برای آنان دعا و طلب آمرزش کرد: « يَغْفِرُ اللّٰهُ لَكُمْ وَ هُوَ أَرْحَمُ الرّٰاحِمِينَ » (خداوند شما را بیامرزد و او مهربان‌ترینِ مهربانان است). این سخن دعا و استغفاری از سوی او برای همهٔ برادرانی بود که به او ستم کرده بودند، هرچند کسانی که آن روز نزد او حضور داشتند فقط برخی از آنان بودند نه همگی‌شان؛ چنان‌که از این آیهٔ بعدی خدای متعال برمی‌آید: « قٰالُوا تَاللّٰهِ إِنَّكَ لَفِي ضَلاٰلِكَ الْقَدِيمِ » (گفتند: به خدا سوگند تو در همان گمراهی دیرینت هستی [یوسف: ۹۵])، و به خواست خدای متعال توضیح آن خواهد آمد.