تفسیر آیهٔ ۷ سورهٔ علق

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

و سخن پروردگار که: « أَنْ رَآهُ اسْتَغْنيٰ » (از این‌که خود را بی‌نیاز ببیند)، از مادهٔ «رأی» (به معنای نظر و باور قلبی) است، نه دیدن با چشم؛ و فاعل و مفعول فعلِ «رَآهُ»، هر دو خودِ انسان است. جملهٔ « أَنْ رَآهُ اسْتَغْنيٰ » در جایگاه بیان علت است؛ یعنی انسان بدان سبب طغیان می‌کند که خود را از پروردگار نعمت‌بخشِ خویش بی‌نیاز می‌پندارد و در نتیجه به او کفر می‌ورزد. دلیل این پندار آن است که انسان سرگرم خود و اسباب ظاهری می‌شود که او را به خواسته‌هایش می‌رسانند؛ در نتیجه از پروردگار خویش غافل می‌گردد و نیازی از سوی خود به او احساس نمی‌کند که وی را به یاد او و سپاسگزاری بر نعمت‌هایش برانگیزد؛ پس پروردگارش را به بوتهٔ فراموشی می‌سپارد و سرکشی می‌کند.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶ و ۷ با هم

خدای متعال می‌فرماید: « كَلاّٰ إِنَّ الْإِنْسٰانَ لَيَطْغيٰ أَنْ رَآهُ اسْتَغْنيٰ » (حقّا که انسان سرکشی می‌کند، همین‌که خود را بی‌نیاز ببیند)؛ این تعبیر، ردع و بازداشتن در برابر ناسپاسی از نکته‌ای است که از آیات پیشین دانسته می‌شود؛ اینکه خدای متعال با بخشیدن نعمت‌های بزرگی چون تعلیم با قلم، دیگر اموری که آموخته، و نیز آموزش از راه وحی بر انسان منت نهاده است؛ پس بر انسان بود که او را بر این نعمت‌ها سپاس گزارد، اما او به نعمت خدای متعال کفران می‌ورزد و طغیان پیشه می‌کند.