تفسیر آیهٔ ۵ سورهٔ تین

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « ثُمَّ رَدَدْنٰاهُ أَسْفَلَ سٰافِلِينَ » (سپس او را به پست‌ترینِ پستان بازگرداندیم). ظاهر واژهٔ «ردّ» (بازگرداندن) این است که به معنای شناخته‌شده‌اش باشد؛ بنابراین کلمهٔ «أسفل» با حذف حرف جر منصوب شده است (منصوب به نزع خافض، به معنای «به سوی پست‌ترین»). مراد از «أسفل سافلین» جایگاهی پست و فروتر از هر فرودستِ اهل شقاوت و زیانکاری است، و معنای آیه چنین است: سپس ما انسان را به سوی پست‌ترین فرودستانِ اهل عذاب بازگرداندیم.

و این احتمال نیز مطرح شده است که «ردّ» به معنای «جعل» (قرار دادن) باشد؛ یعنی او را پست‌ترینِ فرودستان قرار دادیم، یا به معنای «تغییر» باشد؛ یعنی سپس او را دگرگون ساختیم در حالی که پست‌ترینِ جمعِ فرودستان است. در هر صورت، مراد از پستی، همان بدبختی و عذاب است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۴ و ۵ با هم

و گفته شده است: مراد از آفرینش انسان در بهترین ساختار («أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ»)، وضعیت وجودی او در دوران جوانی یعنی اعتدالِ نیروها، کمالِ صورت و زیبایی اندام است، و مراد از بازگرداندنش به پست‌ترینِ فرودستان («أَسْفَلَ سَافِلِينَ»)، بازگرداندن او به پیری و فرتوتی با تضعیف قوای ظاهری و باطنی و واژگون ساختن ساختار آفرینش اوست. بنا بر این نظر، آیه در معنای سخن خدای متعال خواهد بود که می‌فرماید: «وَ مَنْ نُعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِي الْخَلْقِ» (یس: ۶۸: «و هر کس را که طول عمر دهیم، در آفرینش واژگونه‌اش می‌کنیم»).

تفسیر آیه‌های ۴ تا ۶ با هم

اما این سخن درست نیست؛ زیرا با استثنای موجود در کلام خدا: « إِلاَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ » (مگر کسانی که ایمان آورده و کارهای شایسته کرده‌اند) که ظاهر در استثنای متصل (استثنایی که در آن فردِ خارج‌شده از جنس همان گروهِ اول است) می‌باشد، سازگار نیست؛ چرا که قانونِ دگرگونی آفرینش و پیری، شامل همگان، چه مؤمن و کافر و چه نیکوکار و بدکار، می‌شود و این ادعا که مؤمن یا مؤمن صالح از پیری و فرتوتی مصون است، سخنی بی‌پایه و گزاف است.

همچنین این سخن نیز نادرست است که گفته شود: مراد از «انسان» فقط کافر است و مراد از بازگرداندن، بردن او به جهنم یا واژگون ساختن خلقت اوست و استثنا هم منقطع (استثنایی که فردِ بیرون‌شده از جنس گروه نخست نیست) باشد.

تفسیر آیه‌های ۴ تا ۸ با هم

خلاصهٔ سخن این است که وقتی انسان‌ها در بهترین ساختار آفریده شدند و سپس اختلاف پیدا کردند؛ یعنی گروهی از آن ساختارِ نیکو بیرون آمدند و به پست‌ترینِ فرودستان سقوط کردند، و گروهی دیگر در همان ساختار نیکو و بر فطرت نخستین خود باقی ماندند، و از سویی خدای تدبیرکنندهٔ امورشان «أحکم الحاکمین» (استوارترین و داناترینِ داوران) است و حکمت الهی اقتضا می‌کند که این دو گروه در پاداش و کیفر یکسان نباشند، بی‌گمان روزی خواهد بود که هر گروهی در آن به سزای کردار خود می‌رسد و هیچ مجوزی برای تکذیب و انکار آن وجود ندارد. ادامه در متن کامل