تفسیر آیهٔ ۵ سورهٔ ضحی

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضيٰ » (و به زودی پروردگارت چندان به تو عطا کند که خشنود گردی). این آیه تأکید و تثبیتی است بر سخن پیشین که « وَ لَلْآخِرَهُ خَيْرٌ لَكَ مِنَ الْأُوليٰ »؛ و این وعده، عطایی نامحدود و مطلق را در بر دارد که در پی آن خشنودیِ مطلق نیز خواهد بود.

و گفته‌اند: این آیه به هر دو زندگی (دنیا و آخرت) نظر دارد، نه فقط به زندگی آخرت.

بحث روایی

و در کتاب «الدر المنثور»، دربارهٔ سخن خدای متعال: « وَ لَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضيٰ » آمده است:

ابن‌ابی‌شیبه از ابن‌مسعود روایت کرده است که گفت: پیامبر خدا (ص) فرمودند: «همانا ما اهل بیتی هستیم که خداوند آخرت را بر دنیا برای ما برگزید: « وَ لَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضيٰ » (و به‌زودی پروردگارت به تو چندان عطا کند که خشنود شوی)».

و در همان کتاب آمده است که عسکری در «المواعظ»، ابن‌لَآل و ابن‌نجار از جابر بن عبدالله روایت کرده‌اند که گفت:

پیامبر خدا (ص) بر فاطمه وارد شدند، در حالی که او با دستاس آرد می‌کرد و جامه‌ای از پشم شتر بر تن داشت. هنگامی که به او نگریستند، فرمودند: «ای فاطمه، شتاب کن و تلخیِ دنیا را برای نعمت‌های فردای آخرت به جان بخر و بچش». پس خداوند نازل فرمود: « وَ لَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضيٰ » (و به‌زودی پروردگارت به تو عطا می‌کند تا خشنود شوی).

می‌گویم: این روایت احتمال دارد که این آیه به‌تنهایی، پس از نزول دیگر آیه‌های سوره نازل شده و سپس به آن ملحق شده باشد؛ و نیز احتمال دارد که برای بار دوم به‌تنهایی نازل شده باشد.

و در همان کتاب، ابن‌منذر، ابن‌مردویه و ابونعیم در «الحلیه» از طریق حرب بن شُرَیح روایت کرده‌اند که گفت: به ابوجعفر محمد بن علی بن الحسین [امام باقر] (ع) عرض کردم: نظرتان دربارهٔ این شفاعتی که اهل عراق از آن سخن می‌گویند چیست، آیا حق است؟ فرمود: «آری به خدا سوگند، عمویم محمد بن حنفیه از علی (ع) برایم روایت کرد که پیامبر خدا (ص) فرمودند: چندان برای امتم شفاعت می‌کنم تا پروردگارم مرا ندا دهد: آیا خشنود شدی ای محمد؟ و من عرض می‌کنم: آری پروردگارا، خشنود شدم».

سپس رو به من کرد و فرمود: «ای گروه اهل عراق، شما می‌گویید امیدبخش‌ترین آیه در کتاب خدا این است:

« يٰا عِبٰادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَليٰ أَنْفُسِهِمْ-لاٰ تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَهِ اللّٰهِ-إِنَّ اللّٰهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعاً » (زمر: ۵۳: ای بندگان من که بر خویشتن زیاده‌روی کرده‌اید، از رحمت خدا نومید نشوید؛ چراکه خداوند همهٔ گناهان را می‌آمرزد)». گفتم: ما چنین می‌گوییم. فرمود: «ولی ما اهل بیت همگی می‌گوییم که امیدبخش‌ترین آیه در کتاب خدا این است: « وَ لَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضيٰ » (ضحى: ۵)، که همان شفاعت است».