تفسیر آیهٔ ۶ سورهٔ ضحی

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « أَ لَمْ يَجِدْكَ يَتِيماً فَآويٰ » (مگر نه این است که تو را یتیم یافت و پناه داد؟). این آیه و دو آیهٔ پس از آن، به گوشه‌ای از نعمت‌های بزرگ خدای متعال بر پیامبر (ص) اشاره دارد؛ چراکه پدرش درگذشت در حالی که او هنوز در شکم مادر بود، سپس مادرش در دو‌سالگیِ او وفات یافت، و پس از آن پدربزرگش که سرپرستی‌اش را به عهده داشت در هشت‌سالگیِ وی از دنیا رفت؛ آن‌گاه عمویش سرپرستی او را بر عهده گرفت و پرورشش داد.

و گفته‌اند: مراد از «یتیم»، آن یگانه و بی‌همتایی است که در میان مردم مانندی ندارد؛ همان‌گونه که می‌گویند: «دُرّ یتیم» (گوهر یگانه و بی‌نظیر). معنای آیه بر این اساس چنین می‌شود: آیا تو را در میان مردم بی‌همتا نیافت و سپس مردم را به‌سوی تو پناه داد و گردِ تو جمع کرد؟

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶ تا ۱۱ با هم

و این سه آیه، بر پایهٔ آن سه آیهٔ پیشین که نعمت‌های خدای متعال بر او را یادآوری می‌کرد فرع شده‌اند؛ گویی فرموده است: تو خود ذلت و شکستگیِ یتیم را چشیدی، پس با خوار شمردن یتیم در جان یا مالش، بر او چیره و ستمگر مشو؛ و تلخیِ نیازِ گمگشته به هدایت و نیازمند به بی‌نیازی را یافتی، پس درخواست‌کننده‌ای را که از تو رفع نیازش به هدایت یا معاش را می‌خواهد، با تندی مران؛ و یافتی که هرچه نزد توست نعمتی است که پروردگارت از سر جود، کَرَم و رحمتش به تو ارزانی داشته است، پس با بازگو کردنِ نعمتش شکر بگزار و آن را مپوشان. ادامه در متن کامل

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۶ تا ۸ با هم

در تفسیر «البرهان»، از ابن‌بابویه به سندش از ابن‌جَهم روایت شده است که امام رضا (ع) در مجلس مأمون فرمود: خدای متعال به پیامبرش محمد (ص) فرمود: « أَ لَمْ يَجِدْكَ يَتِيماً فَآويٰ »؛ می‌فرماید: آیا تو را تنها نیافت، پس مردم را به‌سوی تو پناه داد؟ « وَ وَجَدَكَ ضَالاًّ » یعنی در میان قومت [ناشناخته بودی]، « فَهَديٰ » یعنی آنان را به شناخت تو رهنمون ساخت؟ « وَ وَجَدَكَ عٰائِلاً فَأَغْنيٰ »؛ می‌فرماید: تو را با مستجاب گرداندن دعایت بی‌نیاز ساخت؟ پس مأمون گفت: «ای فرزند پیامبر خدا، خداوند به تو برکت دهد!»