تفسیر آیهٔ ۵۳ سورهٔ توبه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قُلْ أَنْفِقُوا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً لَنْ يُتَقَبَّلَ مِنْكُمْ إِنَّكُمْ كُنْتُمْ قَوْماً فٰاسِقِينَ » (بگو: چه از روی میل یا با اکراه انفاق کنید، هرگز از شما پذیرفته نخواهد شد؛ چراکه شما گروهی نافرمان بوده‌اید). در اینجا قالبِ فعل امر به معنای شرط است و تردید (میان میل و اکراه) برای تعمیم (بیان فراگیری در همهٔ حالات) است. کاربرد واژهٔ امر در این موارد، کنایه از منع نکردن و نبستن راه است؛ تا اشاره به این باشد که این کار بیهوده است و هیچ اثری بر آن بار نمی‌شود. جملهٔ « لَنْ يُتَقَبَّلَ مِنْكُمْ » (هرگز از شما پذیرفته نخواهد شد) بیانگر دلیلِ این فرمان است؛ چنان‌که فرمودهٔ دیگرِ خدای متعال: « إِنَّكُمْ كُنْتُمْ قَوْماً فٰاسِقِينَ » (چراکه شما گروهی نافرمان بوده‌اید)، علتِ پذیرفته نشدن را روشن می‌کند.

و معنای آیه چنین است: ما شما را در هیچ حالی، چه با میل انفاق کنید و چه با اکراه، از انفاق کردن بازنمی‌داریم؛ زیرا این انفاق بیهوده است و پذیرفته نمی‌شود، چون شما از اطاعت بیرون رفته‌اید (فاسقید) و کارِ فاسقان پذیرفته نخواهد شد؛ خدای متعال می‌فرماید: « إِنَّمٰا يَتَقَبَّلُ اللّٰهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ» (مائده: ۲۷)؛ «خدا تنها از پرهیزگاران می‌پذیرد.» و واژهٔ «تقبُّل» رساتر از «قبول» است.