وَمَا مَنَعَهُمۡ أَن تُقۡبَلَ مِنۡهُمۡ نَفَقَٰتُهُمۡ إِلَّآ أَنَّهُمۡ كَفَرُواْ بِٱللَّهِ وَبِرَسُولِهِۦ وَلَا يَأۡتُونَ ٱلصَّلَوٰةَ إِلَّا وَهُمۡ كُسَالَىٰ وَلَا يُنفِقُونَ إِلَّا وَهُمۡ كَٰرِهُونَ
و هیچ چیز مانع پذیرش انفاق‌هایشان نشد جز اینکه آنان به خدا و پیامبرش کفر ورزیدند، و به نماز نمی‌آیند مگر با سستی و بی‌حالی، و انفاق نمی‌کنند مگر در حالی که ناخشنودند.
تفسیر آیهٔ ۵۴ سورهٔ توبه، از «المیزان فی تفسیر القرآن»، علامه سید محمدحسین طباطبایی، جلد ۹، صفحهٔ ۳۰۸ تا ۳۱۸ (چاپ بیروت، مؤسسهٔ اعلمی) — تفسیر روان المیزان، tafsiralmizan.ir/ayah/9/54/
تفسیر این آیه در المیزان
بیان
خدای متعال می‌فرماید: « وَ مٰا مَنَعَهُمْ أَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقٰاتُهُمْ إِلاّٰ أَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ بِرَسُولِهِ » (و هیچ چیز مانع پذیرفته‌شدن انفاق‌هایشان نشد جز اینکه به خدا و پیامبرش کفر ورزیدند...) تا آخر آیه. این آیه بیانِ علت تفصیلی پذیرفته‌نشدن انفاق‌های آنان و به‌تعبیری دیگر، به‌منزلهٔ شرحِ فسق آن‌هاست؛ و کفر به خدای متعال و پیامبرش، سستی و بی‌حوصلگی در برپاداشتن نماز، و ناخشنودی و بی‌میلی در انفاق را پایه‌ها و ارکان نفاقشان به شمار آورده است.
بحث روایی
در کتاب «محاسن» به سند خود از یوسف بن ثابت روایت کرده است که امام صادق (ع) فرمود: «با وجود ایمان هیچ کرداری زیان نمی‌رساند، و با وجود کفر هیچ عملی سود نمی‌بخشد».
سپس فرمود: «آیا نمی‌بینی که خدای تبارک و تعالی فرموده است: « وَ مٰا مَنَعَهُمْ أَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقٰاتُهُمْ-إِلاّٰ أَنَّهُمْ كَفَرُوا بِاللّٰهِ وَ بِرَسُولِهِ » (و مانع پذیرفته شدن انفاق‌هایشان نشد مگر اینکه آنان به خدا و پیامبرش کفر ورزیدند)؟»
می‌گویم: عیاشی و قمی نیز این روایت را از آن حضرت نقل کرده‌اند، و همچنین کلینی در «کافی» آن را در ضمن حدیثی مفصل از ایشان آورده است.
این روایت را آیات و روایاتِ دیگر روشن می‌سازند؛ چراکه ایمان تا وقتی برجا باشد، هیچ گناهی با واجب‌کردنِ جاودانگی در دوزخ به آن آسیب نمی‌زند، و کفر نیز تا هنگامی که کفر است، هیچ کار نیکی همراه با آن سودی نخواهد رساند.