تفسیر آیهٔ ۱۴ سورهٔ فجر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصٰادِ » (بی‌گمان پروردگار تو در کمین‌گاه است). «مرصاد» مکانی است که از آنجا دیده‌بانی و مراقبت می‌کنند. در کمین‌گاه بودنِ خدای متعال استعاره‌ای تمثیلی است که در آن، حفظ و مراقبت اعمال بندگان توسط خداوند، به کسی تشبیه شده که در کمین‌گاه می‌نشیند تا فردِ مورد نظر را زیر نظر بگیرد و هنگامی که او بی‌خبر می‌گذرد، غافلگیرش سازد و او را به دام اندازد. از این رو، خدای پاک و منزه مراقبی است که اعمال بندگانش را زیر نظر دارد، تا آن‌گاه که سرکشی کنند و فساد را به اوج برسانند، آنان را به سخت‌ترین عذاب فرو گیرد.

در این آیه، دلیل سخنان گذشته دربارهٔ عذاب سرکشان و مفسدان پیشین بیان شده است؛ و در تعبیر « رَبَّكَ » (پروردگار تو)، با اضافه شدن واژهٔ «ربّ» به ضمیرِ خطاب، اشاره‌ای است به اینکه سنت عذاب الهی در امت پیامبر (ص) نیز جاری است، درست همان‌گونه که در امت‌های گذشته جریان داشته است.

بحث روایی

و در کتاب «مجمع البیان»، دربارهٔ سخن خدای متعال: « إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصٰادِ » (بی‌گمان پروردگارت در کمینگاه است) آمده است:

از علی (ع) روایت شده است که فرمود:

معنایش این است که پروردگارت تواناست که نافرمانان را به سزای کردارشان برساند.

می‌گویم: مبنای این روایت بر این است که این جمله استعارهٔ تمثیلیه (تشبیه یک وضعیت به وضعیتی دیگر) گرفته شده است.

و در همان کتاب، از امام صادق (ع) روایت شده است که فرمود: «مرصاد» (کمینگاه) پلی بر روی صراط است که هیچ بنده‌ای در حالی که ستمی بر بندهٔ دیگری روا داشته، از آن نخواهد گذشت.