تفسیر آیهٔ ۲۹ سورهٔ انفال

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَتَّقُوا اللّٰهَ يَجْعَلْ لَكُمْ فُرْقٰاناً وَ يُكَفِّرْ عَنْكُمْ سَيِّئٰاتِكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللّٰهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ »؛ «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، اگر از خدا پروا بدارید، برای شما وسیلهٔ جدا ساختن [حق از باطل] قرار می‌دهد و گناهانتان را از شما می‌زداید و شما را می‌آمرزد، و خدا دارای بخشش بزرگ است». «فرقان» چیزی است که با آن میان دو چیز جدایی افکنده می‌شود. این واژه در این آیه به قرینهٔ سیاق و به دلیل آنکه بر تقوا مترتب شده، همان جداسازی میان حق و باطل است؛ خواه در باور باشد، با فرق نهادن میان ایمان و کفر و هرگونه هدایت و گمراهی؛ خواه در عمل باشد، با بازشناختن طاعت از معصیت و هر آنچه مایهٔ خشنودی یا ناخشنودی خداست؛ و خواه در رأی و نظر باشد، با جدا کردن درست از نادرست؛ زیرا همهٔ این‌ها میوه‌های درخت تقواست. در این آیه، فرقان مطلق آمده و به موردی خاص محدود نشده است؛ چرا که در آیات گذشته مصادیق گوناگونی از خیر و شر برشمرده شد و همهٔ آن‌ها به این جداسازی و تشخیص نیازمندند.

همتای این آیه از نظر معنا، سخن خدای متعال است که می‌فرماید: « وَ مَنْ يَتَّقِ اللّٰهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لاٰ يَحْتَسِبُ وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَي اللّٰهِ فَهُوَ حَسْبُهُ » (طلاق: ۲-۳؛ «و هر کس از خدا پروا کند، برای او راه نجاتی پدید می‌آورد و از جایی که گمان نمی‌برد به او روزی می‌دهد، و هر کس بر خدا اعتماد کند، او برایش بس است»). پیش‌تر دربارهٔ معنای پوشاندن بدی‌ها (تکفیر سیئات) و آمرزش (مغفرت) سخن گذشت. این آیه در حکم خلاصه‌کردن همهٔ فرمان‌ها و بازداری‌هایی است که در آیات گذشته آمده بود؛ یعنی اگر تقوای خدا پیشه کنید، در تمام آنچه گذشت، آنچه خدا را خشنود می‌سازد با آنچه او را خشمگین می‌کند برایتان مشتبه نمی‌شود، و او بدی‌هایتان را از شما می‌زداید و شما را می‌آمرزد، و خدا صاحب فضلی بزرگ است.