تفسیر آیهٔ ۱ سورهٔ مدثر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يٰا أَيُّهَا الْمُدَّثِّرُ » (ای جامه بر خود کشیده!). کلمهٔ «المدّثّر» با تشدید دال و ثاء، در اصل «المُتَدَثِّر» بوده و اسم فاعل از تدثّر، به معنای پوشاندنِ خود با جامه به هنگام خواب است.

معنای آیه چنین است: ای کسی که برای خواب جامه به خود پیچیده‌ای! این خطاب به پیامبر (ص) است که در چنان وضعیتی قرار داشت؛ پس برای الفت‌بخشی و از سرِ مهر و نوازش، با وصفی برآمده از همان حالتش مورد خطاب قرار گرفت؛ مانند این سخن خدای متعال: « يٰا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ » (ای جامه به خود پیچیده!).

و گفته شده است: مراد از تدثّر (جامه بر خود پیچیدن)، دربرکردن و پذیرش نبوت از سوی آن حضرت (ص) است، با این تشبیه که نبوت مانند جامه‌ای است که انسان خود را با آن می‌آراید و زینت می‌دهد.

و نیز گفته‌اند: مقصود از آن، کناره‌گیریِ آن حضرت (ص) و دور ماندن از دیدگان است، که در این صورت خطابی است به همان حالتی که در غار حِرا داشت. و گفته شده است: مراد از آن، استراحت و آسودگی است؛ گویی به آن حضرت (ص) فرموده‌اند: ای آسوده‌خاطر و فارغ‌بال! روزگار آسایش به سر آمد و دوران رنج‌های تکالیف و هدایت مردم فرا رسید.

این دیدگاه‌ها گرچه خودبه‌خود بی‌ایرادند، اما آنچه نخست به ذهن تبادر می‌کند همان معنای اول است.

بحث روایی

در کتاب «الدر المنثور»، طیالسی، عبدالرزاق، احمد، عبد بن حمید، بخاری، مسلم، ترمذی، ابن ضُریس، ابن جریر، ابن منذر، ابن مَردویه و ابن انباری در کتاب «المصاحف» از یحیی بن ابی‌کثیر روایت کرده‌اند که گفت: از ابوسلمه بن عبدالرحمن دربارهٔ نخستین آیاتی که از قرآن نازل شد پرسیدم؛ گفت: «یا أیها المدثر». گفتم: مردم می‌گویند «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ» (علق: ۱) است؟ ابوسلمه گفت: من هم همین موضوع را از جابر بن عبدالله پرسیدم و همان سخنِ تو را به او گفتم. جابر گفت: من جز آنچه پیامبر خدا (ص) برای ما بازگو فرمود، چیزی برایت نمی‌گویم.

می‌گویم: این حدیث با احادیث دیگر که دلالت دارند سورهٔ «علق» نخستین سورهٔ نازل‌شده از قرآن است تعارض دارد، و سیاقِ سورهٔ علق نیز مؤید آن روایات است؛ افزون بر این‌که عبارتِ «فإذا الملك الذي جاءني بحراء» (ناگهان همان فرشته‌ای را که در حرا نزدم آمده بود دیدم) نشان می‌دهد پیش از آن ماجرا نیز وحی بر ایشان نازل شده بوده است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱ تا ۵ با هم

[پیامبر] فرمود: «مدتی در حِرا به اعتکاف و خلوت نشستم؛ چون دوران خلوتم پایان یافت، ندایی شنیدم. ادامه در متن کامل