تفسیر آیهٔ ۱۵ سورهٔ مزمل

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « إِنّٰا أَرْسَلْنٰا إِلَيْكُمْ رَسُولاً شٰاهِداً عَلَيْكُمْ كَمٰا أَرْسَلْنٰا إِليٰ فِرْعَوْنَ رَسُولاً » (بی‌تردید ما به سوی شما پیامبری گواه بر شما فرستادیم، همان‌گونه که به سوی فرعون پیامبری فرستادیم) [مزمل: ۱۵]. این سخن هشداری است به تکذیب‌کنندگانِ صاحب‌نعمت از قوم پیامبر (ص)، پس از آنکه عمومِ تکذیب‌کنندگانِ صاحب‌نعمت را به عذاب مهیاشده برای آنان در روز قیامت بیم داد. این هشدار با سنجیدن حالِ آنان با حال فرعون انجام گرفته است؛ فرعونی که در برابر خدا و فرستاده‌اش گردن‌کشی کرد و پیامبر خدا و مؤمنانِ همراهش از قوم او را خوار می‌شمرد. سپس با کوبیدن گوش‌هایشان به سرانجامی که کار فرعون بدان انجامید—یعنی گرفتار ساختن او از سوی خدا به کیفری بسیار سخت و ویرانگر—آنان را هشدار داد تا پند گیرند و جانب پروا و هوشیاری را از دست ندهند.

در این آیه، التفات (چرخش کلام) از غایب به مخاطب رخ داده است؛ گویی گوینده چون به شیوهٔ غایب آنان را به عذاب تهدید کرد، با دیدن اینکه آنان به سبب نادانی‌شان چگونه با دست‌های خود خویشتن را به هلاکت ابدی می‌افکنند، اندوه و شفقتش بر این تکذیب‌کنندگان برانگیخته شد؛ ازاین‌رو، رویاروی و بی‌واسطه به بیم دادنشان پرداخت تا هرگونه شک و تردیدی از دل‌هایشان برطرف شود، حجت بر آنان تمام گردد و شاید پروا پیشه کنند. به همین سبب، در پیِ مقایسهٔ آنان با فرعون و مقایسهٔ پیامبر (ص) با موسی (ع) و اشاره به فرجام کیفر فرعون، سخن را با عبارت « فَكَيْفَ تَتَّقُونَ إِنْ كَفَرْتُمْ يَوْماً » (پس اگر کفر بورزید، چگونه از عذاب روزی پروا می‌کنید...) پی گرفت.

سخن خدا: « إِنّٰا أَرْسَلْنٰا إِلَيْكُمْ رَسُولاً شٰاهِداً عَلَيْكُمْ » (بی‌گمان ما به سوی شما پیامبری فرستادیم که گواه بر شماست)، اشاره به تصدیق و تأیید رسالت پیامبر (ص) از سوی خدای متعال و گواهی او بر اعمال آنان است؛ به این صورت که در دنیا اعمال را می‌بیند و بر دوش می‌کشد (تحمل شهادت) و در روز قیامت آن را بازگو می‌کند (ادای شهادت). بحث دربارهٔ معنای گواهی بر اعمال بارها در ذیل آیاتی که مشتمل بر آن است گذشت. همچنین در اشاره به گواهی آن حضرت (ص)، نوعی بازداشتن و هشدار به آنان از نافرمانی، مخالفت و تکذیب او نهفته است.

و سخن خدا: « كَمٰا أَرْسَلْنٰا إِليٰ فِرْعَوْنَ رَسُولاً » (همان‌گونه که به سوی فرعون پیامبری فرستادیم)، مقصود از آن پیامبر، موسی بن عمران (ع) است.