تفسیر آیهٔ ۱۹ سورهٔ جن

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ أَنَّهُ لَمّٰا قٰامَ عَبْدُ اللّٰهِ يَدْعُوهُ كٰادُوا يَكُونُونَ عَلَيْهِ لِبَداً »؛ (و اینکه چون بندهٔ خدا برخاست تا او را بخواند، نزدیک بود گرد او هجوم آورند و متراکم شوند [جن: ۱۹]). «لِبَد» (با کسر لام و فتح باء) جمع «لُبْده» (با ضم لام و سکون باء) به معنای گروه گردآمده و متراکم است. و مراد از «بندهٔ خدا»، پیامبر(ص) است؛ چنان‌که آیهٔ بعد نیز بر آن دلالت دارد. و تعبیر به «بندهٔ خدا»، گویی زمینه‌چینی برای سخن او در آیهٔ بعد است که می‌فرماید: « قُلْ إِنَّمٰا أَدْعُوا رَبِّي » (بگو: من تنها پروردگارم را می‌خوانم [جن: ۲۰]).

و مناسب‌تر با سیاقِ آیات بعد آن است که مرجعِ هر دو ضمیر جمع در عبارت « كٰادُوا يَكُونُونَ » (نزدیک بود که باشند)، مشرکان باشد؛ زیرا بنا بر آنچه نقل شده است، هرگاه پیامبر(ص) نماز می‌خواند و قرآن تلاوت می‌کرد، مشرکان گرد او ازدحام می‌کردند و با تمسخر، صدایشان را از صدای او بلندتر می‌کردند.

و معنای آیه چنین است: و اینکه هنگامی که پیامبر(ص) برخاست تا با نمازْ خدای متعال را عبادت کند، مشرکان نزدیک بود با ازدحامِ خویش، گروهی گردآمده و سخت متراکم بر گرد او شوند.

و گفته شده است: این دو ضمیر به جنّیان بازمی‌گردد؛ به این معنا که آنان گرد پیامبر حلقه زدند و متراکم شدند و در حالی که از مشاهدهٔ عبادت او و تلاوت قرآنی که مانندش را نشنیده بودند شگفت‌زده شده بودند، به وی می‌نگریستند.

و گفته شده است: این دو ضمیر به مؤمنان به پیامبر(ص) بازمی‌گردد که هرگاه آن حضرت نماز می‌خواند، برای اقتدا به نماز او و گوش فرا دادن به کلام خدایی که تلاوت می‌کرد، بر گردش گرد می‌آمدند.

امّا این دو وجه، چندان با سیاق آیات بعد سازگار نیست، چنان‌که پیش‌تر بدان اشاره شد.