تفسیر آیهٔ ۵ سورهٔ ملک

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لَقَدْ زَيَّنَّا السَّمٰاءَ الدُّنْيٰا بِمَصٰابِيحَ » (و همانا آسمانِ فرودین [نزدیک‌تر] را با چراغ‌هایی آراستیم...) تا پایان آیه. «مصابیح» جمعِ «مصباح» و به معنای چراغ است. ستارگان به سبب روشنی‌بخشی و تابششان چراغ نامیده شده‌اند، و پیش‌تر در تفسیر سورهٔ حم سجده (فصلت) سخنی در این باره گذشت.

و این سخن او که: « وَ جَعَلْنٰاهٰا رُجُوماً لِلشَّيٰاطِينِ » (و آن‌ها را تیرهایی برای راندن شیاطین قرار دادیم)، یعنی همان ستارگانی را که آسمان را با آن‌ها آراستیم، تیرهایی قرار دادیم که هر یک از شیاطین که دزدانه گوش فرا دهد با آن‌ها هدف قرار می‌گیرد؛ همان‌طور که خدای متعال می‌فرماید: «إِلاّٰ مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ فَأَتْبَعَهُ شِهٰابٌ مُبِينٌ» (مگر آن‌کس که دزدانه گوش فرا دهد، که شهابی آشکار او را دنبال می‌کند؛ حجر: ۱۸)، و نیز می‌فرماید: «إِلاّٰ مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَهَ فَأَتْبَعَهُ شِهٰابٌ ثٰاقِبٌ» (مگر آن‌کس که چیزی را برباید، که شهابی شکافنده او را دنبال می‌نماید؛ صافات: ۱۰).

گفته‌اند: این جمله نشان می‌دهد مقصود از ستارگانی که آسمان با آن‌ها آراسته شده، مجموع ستارگان اصلی و شهاب‌های آسمانی است؛ چراکه ستارگان اصلی از جایگاه خود جدا نمی‌شوند، و دو واژهٔ «کوکب» و «نجم» همان‌طور که بر جرم‌های اصلی آسمان اطلاق می‌شوند، بر شهاب‌ها نیز به کار می‌روند.

و گفته‌اند: از این ستارگان، شهاب‌هایی جدا می‌شوند که تیرهایی برای راندن شیاطین خواهند بود، اما خودِ ستارگان هرگز جا‌به‌جا نمی‌شوند مگر آنکه خداوند نابودیِ آن‌ها را بخواهد.

این وجه با دیدگاه‌های علمیِ امروزی سازگارتر است؛ و پیش‌تر سخنانی دربارهٔ معنای تیرباران شیاطین با شهاب‌ها گذشت.

و این سخن او که: « وَ أَعْتَدْنٰا لَهُمْ عَذٰابَ السَّعِيرِ » (و برای آنان عذاب آتش سوزان آماده ساخته‌ایم)، یعنی ما برای شیاطین—که همان بدکاران و سرکشانِ جن هستند—عذاب آتشِ برافروخته و شعله‌ور را فراهم کرده‌ایم.

بحث روایی

و در همان کتاب دربارهٔ سخن خدای متعال: « بِمَصٰابِيحَ » (با چراغ‌هایی) آمده است: فرمود: «[یعنی] با ستارگان.»