تفسیر آیهٔ ۴ سورهٔ ملک

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ يَنْقَلِبْ إِلَيْكَ الْبَصَرُ خٰاسِئاً وَ هُوَ حَسِيرٌ » (سپس بار دیگر دیده را بازگردان؛ چشم با خواری و ناتوانی، در حالی که خسته و درمانده است، به سویت بازمی‌گردد). «خاسئ» از «خَسَأَ البَصَرُ» گرفته شده است، یعنی زمانی که دیده از سر زبونی فرو افتد، همان‌گونه که راغب گفته است. او همچنین گفته است: «خاسر» [شاید: حاسر] همان شخص درمانده است به‌سبب تحلیل رفتن قوایش؛ و به انسان درمانده، هم «حاسر» می‌گویند و هم «محسور»: «حاسر» با این تصور است که او خود توانش را به تحلیل برده، و «محسور» با این تصور که خستگی او را درمانده کرده است؛ و فرمودهٔ خدای عزوجل: « يَنْقَلِبْ إِلَيْكَ الْبَصَرُ خٰاسِئاً وَ هُوَ حَسِيرٌ » درست است که به معنای حاسر باشد یا به معنای محسور. پایان سخن راغب.

و سخن پروردگار: « كَرَّتَيْنِ »؛ «کرّه» به معنای بازگشت است و مراد از تثنیه در اینجا بیان تکثیر و تکرار است. معنا چنین است: سپس دیده را بازگشتی پس از بازگشت دیگر — یعنی بازگشت‌های بسیار — برگردان، تا نگاهت زبون و فرومانده به سوی تو بازگردد، در حالی که خسته و درمانده است و هیچ رخنه‌ای نیافته است.

بحث روایی

و در همان کتاب دربارهٔ سخن خدای متعال: « ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ » (سپس بار دیگر نگاهت را بازگردان) آمده است: فرمود: «[یعنی] در ملکوت (باطن و حاکمیت الهیِ) آسمان‌ها و زمین بنگر.»

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۳ و ۴ با هم

بدین‌سان، در این دو آیه اشاره شده است که نظام جاری در جهان هستی، نظامی یگانه است که اجزای آن به هم پیوسته و بخش‌هایش با یکدیگر در پیوندند.