تفسیر آیهٔ ۱۱ سورهٔ طلاق

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « رَسُولاً يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آيٰاتِ اللّٰهِ مُبَيِّنٰاتٍ » إلخ؛ این عبارت، عطف بیان یا بدل از « ذِكْراً » است. بنابراین، مقصود از «ذکر» که خدا فرو فرستاده، همان پیامبر است؛ و ازآن‌رو ذکر نامیده شده که وسیلهٔ یادآوریِ خدا و آیات او، و راه دعوت به دین حق است. مراد از رسول نیز حضرت محمد (ص) است، چنان‌که ظاهر این سخنِ الهی آن را تأیید می‌کند:

« يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آيٰاتِ اللّٰهِ مُبَيِّنٰاتٍ » إلخ («که آیات روشنگر خدا را بر شما می‌خواند...»).

و بر این اساس، مقصود از نازل‌کردنِ پیامبر، برانگیختن او از جهان غیب و آشکار ساختن وی برای مردم به عنوان پیامبری از سوی خویش است، پس از آنکه گمانش را نمی‌بردند؛ همان‌گونه که در کلام الهی آمده است: «وَ أَنْزَلْنَا الْحَدِيدَ» (و آهن را فرو فرستادیم؛ حدید: ۲۵).

و آشکار بودنِ معنای «إنزال» در فرود آمدن از آسمان، برخی را مانند صاحب تفسیر کشاف بر آن داشته که « رَسُولاً » را به جبرئیل تفسیر کنند؛ که در این صورت، معنای تلاوت آیات بر مردم این خواهد بود که جبرئیل آیات را بر پیامبر (ص) می‌خوانَد، از آن رو که پیامبر پیشوای قوم خویش و وسیلهٔ ابلاغ به آنان است؛ ولی ظاهرِ عبارت « يَتْلُوا عَلَيْكُمْ » إلخ («که بر شما می‌خواند...») بر خلاف این است.

و این سخن او که می‌فرماید: « لِيُخْرِجَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّٰالِحٰاتِ مِنَ الظُّلُمٰاتِ إِلَي النُّورِ » («تا کسانی را که ایمان آورده و کارهای شایسته انجام داده‌اند، از تاریکی‌ها به سوی نور بیرون آورد»)، تفسیرش در آیات مشابه پیش از این گذشت.

و این کلام الهی که می‌فرماید: « وَ مَنْ يُؤْمِنْ بِاللّٰهِ وَ يَعْمَلْ صٰالِحاً يُدْخِلْهُ جَنّٰاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهٰارُ خٰالِدِينَ فِيهٰا أَبَداً » («و هر کس به خدا ایمان بیاورد و کار شایسته کند، او را به باغ‌هایی درمی‌آورد که نهرها از زیر [درختانِ] آن جاری است و جاودانه در آن می‌مانند»)، وعده‌ای زیبا و نویدبخش است.

و سخن خدای متعال که می‌فرماید: « قَدْ أَحْسَنَ اللّٰهُ لَهُ رِزْقاً » («به‌راستی خدا روزی را برای او نیکو گردانیده است»)، توصیفی است از احسانِ خدای متعال به آنان در روزی‌ای که عطایشان فرموده است؛ و مقصود از روزی، همان ایمان و عمل صالحی است که در دنیا نصیبشان ساخته و بهشتی است که در آخرت روزی‌شان می‌کند؛ و برخی گفته‌اند مقصود از آن تنها بهشت است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۸ تا ۱۲ با هم

این آیات، پند و هشدار و بشارتی است که بر سفارش به پایبندی به احکام تشریع‌شدهٔ الهی، و از جمله احکام طلاق و عده تأکید می‌ورزد. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۱۰ و ۱۱ با هم

همچنین احتمال دارد که « رَسُولاً » با فعلی در تقدیر منصوب شده باشد و عبارت در اصل چنین باشد: «أرسل رسولاً يتلو عليكم آيات الله» (پیامبری فرستاد که آیات خدا را بر شما می‌خواند)؛ و در این صورت، مقصود از ذکری که به سوی آنان فرو فرستاده شده، قرآن یا معارف و احکامی است که در آن بیان گردیده است.

بحث روایی

تفسیر آیه‌های ۱۰ و ۱۱ با هم

و در تفسیر برهان، از ابن‌بابویه به سند خود از ریّان بن صلت نقل شده است که امام رضا (ع) در گفت‌وگو با مأمون فرمود: «ذکر، پیامبر خدا (ص) است و ما اهل او (اهل‌بیتش) هستیم؛ و این در کتاب خدا آشکار است، آنجا که در سورهٔ طلاق می‌فرماید: « فَاتَّقُوا اللّٰهَ يٰا أُولِي الْأَلْبٰابِ الَّذِينَ آمَنُوا-قَدْ أَنْزَلَ اللّٰهُ إِلَيْكُمْ ذِكْراً- رَسُولاً يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آيٰاتِ اللّٰهِ مُبَيِّنٰاتٍ » (پس ای خردمندانی که ایمان آورده‌اید، از خدا پروا بدارید؛ که خدا به سوی شما ذکری فرستاده است؛ پیامبری که آیات روشنگرِ خدا را بر شما می‌خواند)؛ فرمود: پس «ذکر»، پیامبر خداست و ما اهل او هستیم».