تفسیر آیهٔ ۱۱ سورهٔ منافقون

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لَنْ يُؤَخِّرَ اللّٰهُ نَفْساً إِذٰا جٰاءَ أَجَلُهٰا » (و هرگز خدا مرگِ کسی را چون سرآمدش فرا رسد، به تأخیر نمی‌اندازد). این آیه نومید ساختن آنان است از استجابت دعای کسی که پس از فرارسیدن اجل و فرود آمدن مرگ و آشکار شدن نشانه‌های آخرت، مهلت می‌طلبد. و در کلام خدای متعال بارها آمده است که اجل مسمّی (سرآمد حتمی) از مصادیق قضای محتوم است؛ مانند این کلام الهی: «إِذٰا جٰاءَ أَجَلُهُمْ فَلاٰ يَسْتَأْخِرُونَ سٰاعَهً وَ لاٰ يَسْتَقْدِمُونَ» (یونس: ۴۹: چون سرآمدشان فرا رسد، نه ساعتی پس می‌افتند و نه پیشی می‌گیرند).

و فرمودهٔ او: « وَ اللّٰهُ خَبِيرٌ بِمٰا تَعْمَلُونَ » (و خدا به آنچه می‌کنید آگاه است)، حال برای ضمیر در « أَحَدَكُمُ » است یا عطفی بر آغاز کلام که فایدهٔ علّت آوردن را می‌رساند؛ و معنا چنین است: سرگرم دنیا نشوید و انفاق کنید، چرا که خدا به کارهایتان داناست و شما را بر پایهٔ آن پاداش و کیفر می‌دهد.

بحث روایی

و در تفسیر قمی، با سند خود از ابوبصیر از امام باقر (علیه‌السلام) دربارهٔ این سخن خداوند: « وَ لَنْ يُؤَخِّرَ اللّٰهُ نَفْساً إِذٰا جٰاءَ أَجَلُهٰا » (و خداوند هرگز مرگ کسی را، هنگامی که اجلش فرا برسد، به تأخیر نمی‌اندازد [منافقون: ۱۱]) روایت شده است که فرمود: همانا نزد خداوند نوشته‌هایی متوقف‌شده (معلّق بر مشیت) هست که از آن‌ها هرچه را بخواهد جلو می‌اندازد و هرچه را بخواهد به تأخیر می‌افکند؛ پس چون شب قدر فرا رسد، خداوند در آن شب هر آنچه را که تا سال آینده در چنین شبی پدید خواهد آمد نازل می‌فرماید؛ و این همان سخن خداوند است که: « وَ لَنْ يُؤَخِّرَ اللّٰهُ نَفْساً إِذٰا جٰاءَ أَجَلُهٰا » (و خداوند هرگز مرگ کسی را، هنگامی که اجلش فرا برسد، به تأخیر نمی‌اندازد)، زمانی که خداوند آن را نازل کند و به عنوان نوشتهٔ آسمان‌ها ثبت فرماید؛ و این همان اجلی است که هرگز به تأخیر نمی‌افتد.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۹ تا ۱۱ با هم

هشداری است به مؤمنان تا از برخی صفت‌هایی که موجب نفاق می‌شود — یعنی سرگرم شدن به مال و فرزندان و بخل ورزیدن — دوری گزینند.