تفسیر آیهٔ ۱۳ سورهٔ ممتحنه

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يٰا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاٰ تَتَوَلَّوْا قَوْماً غَضِبَ اللّٰهُ عَلَيْهِمْ » (ای کسانی که ایمان آورده‌اید، با قومی که خدا بر آنان خشم گرفته است دوستی نکنید...) تا آخر آیه؛ مراد از آنان یهودیان مغضوب هستند، و در کلام خدای متعال دربارهٔ ایشان مکرر آمده است: «وَ بٰاؤُ بِغَضَبٍ مِنَ اللّٰهِ» (و به خشمی از جانب خدا سزاوار گشتند؛ بقره: ۶۱). و پایان آیه نیز بر این معنا گواهی می‌دهد؛ زیرا ظاهر آن است که مراد از «آن قوم»، غیر از کافران هستند.

و سخن خدا که: « يَئِسُوا مِنَ الْآخِرَهِ كَمٰا يَئِسَ الْكُفّٰارُ مِنْ أَصْحٰابِ الْقُبُورِ » (از آخرت ناامید شده‌اند، همان‌گونه که کافران از اهل گورها ناامیدند)؛ مراد از آخرت، پاداش آن است و مقصود از کافران، کافرانِ به خدا و منکران رستاخیزند؛ و گفته شده است مراد، مشرکان مکه‌اند و الف و لام برای عهد (اشاره به شناخته‌شده‌ها) است؛ و «مِنْ» در « مِنْ أَصْحٰابِ الْقُبُورِ » (از اهل گورها) برای ابتدای غایت (نقطهٔ آغاز ناامیدی) است.

و این جمله بیانگر بدبختی جاودانه و هلاکت همیشگیِ آنان است، تا مؤمنان از دوستی، مهرورزی و آمیزش با ایشان پرهیز کنند. معنای آیه چنین است: یهود از پاداش آخرت ناامید شده‌اند، همان‌گونه که منکران رستاخیز از مردگانِ مدفون در گورها ناامید گشته‌اند.

و گفته شده است: مقصود از کافران، کسانی‌اند که مردگان را به خاک می‌سپارند و در زمین پنهان می‌کنند — از ریشهٔ «کَفْر» به معنای پوشاندن —.

و گفته شده است: مراد از آنان، کافرانِ از میان مردگان هستند و «مِنْ» بیانیه است؛ و معنا چنین است: از پاداش آخرت ناامید شده‌اند، همان‌گونه که کافرانِ مدفون در گورها از آن پاداش ناامید گشته‌اند؛ به دلیل این سخن خدا که: «إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ مٰاتُوا وَ هُمْ كُفّٰارٌ أُولٰئِكَ عَلَيْهِمْ لَعْنَهُ اللّٰهِ» (همانا کسانی که کفر ورزیدند و در حال کفر مردند، لعنت خدا بر آنان است؛ بقره: ۱۶۱).