تفسیر آیهٔ ۱۶۱ سورهٔ انعام

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « قُلْ إِنَّنِي هَدٰانِي رَبِّي إِليٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِيمٍ » (بگو: بی‌گمان پروردگارم مرا به راهی راست هدایت فرموده است...) تا پایان دو آیه. واژهٔ «القِیَم» (با کسر قاف و سپس فتح یاء) مخفف «القِیام» است و دین برای مبالغه در برپاداشتنِ مصالح بندگان به آن توصیف شده است؛ و گفته شده:

صفتی است به معنای سرپرست و تدبیرکنندهٔ کار.

خدای پاک و منزه به پیامبرش فرمان می‌دهد به مردم خبر دهد که پروردگارش — همانی که به سویش فرامی‌خواند — او را با هدایتی الهی به راهی راست و مسیری روشن رهنمون شده است؛ راهی که راهبر و سرپرست پویندگان خویش است و هیچ تخلف و اختلافی در آن راه ندارد؛ دینی که به بهترین وجه مصالح دنیا و آخرت را برپا می‌دارد — چرا که بر پایهٔ فطرت استوار شده است —؛ همان آیین ابراهیمِ یکتاپرست که روی‌گردان بود، از کج‌روی و انحرافِ شرک به سوی اعتدالِ توحید، و هرگز از مشرکان نبود. پیش‌تر توضیح این معانی در تفسیر آیات گذشتهٔ همین سوره بیان شد.

بحث روایی

در کتاب «کافی» به سند خود از ابن‌مُسکان از امام صادق (ع) دربارهٔ سخن خداوند: « حَنِيفاً مُسْلِماً » روایت شده که فرمود: «خالص و مخلص [و تسلیمِ حق] است و هیچ‌چیزی از بت‌پرستی در آن نیست».

می‌گویم: و در «البرهان»، برقی به سند خود از ابن‌مسکان از آن حضرت (ع) آن را روایت کرده که در آن آمده است:

«خالصا مخلصا لا يشوبه شيء» (خالص و مخلصی که چیزی با آن آمیخته نمی‌شود)؛ و این توضیح، بیانِ مقصود است، نه تفسیرِ معنای لغوی.