تفسیر آیهٔ ۱۷ سورهٔ حدید

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « اِعْلَمُوا أَنَّ اللّٰهَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهٰا » (بدانید که خدا زمین را پس از مرگش زنده می‌گرداند) تا آخر آیه؛ این بیان در پیِ سرزنش مؤمنان بر سختی دل‌هایشان آمده است تا با این تمثیل امیدشان تقویت شود و به خشوع ترغیب گردند.

و ممکن است متمّمِ همان سرزنش پیشین و هشداری بر این نکته باشد که خداوند این دین را بر همین حال رها نمی‌کند؛ بلکه هرگاه دل‌هایی دچار قساوت شوند و از خشوع در برابر فرمان خدا محروم مانند، دل‌هایی زنده و خاشع برای خود می‌آورد تا به وسیلهٔ آن‌ها چنان‌که می‌خواهد پرستش شود.

بنابراین آیه در معنای این کلام الهی خواهد بود: «هٰا أَنْتُمْ هٰؤُلاٰءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللّٰهِ فَمِنْكُمْ مَنْ يَبْخَلُ وَ مَنْ يَبْخَلْ فَإِنَّمٰا يَبْخَلُ عَنْ نَفْسِهِ وَ اللّٰهُ الْغَنِيُّ وَ أَنْتُمُ الْفُقَرٰاءُ وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ ثُمَّ لاٰ يَكُونُوا أَمْثٰالَكُمْ» (هان! شما همان کسانی هستید که فراخوانده می‌شوید تا در راه خدا انفاق کنید، پس برخی از شما بخل می‌ورزند، و هر که بخل ورزد تنها به زیان خود بخل می‌ورزد، و خدا بی‌نیاز است و شما نیازمندید؛ و اگر روی برتابید، گروهی دیگر را جانشین شما می‌سازد که دیگر مانند شما نخواهند بود) (محمد: ۳۸).

از همین رو در پایان آیه فرمود: « قَدْ بَيَّنّٰا لَكُمُ الْآيٰاتِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ » (به راستی نشانه‌ها را برای شما روشن ساختیم، باشد که بیندیشید).