تفسیر آیهٔ ۷ سورهٔ رحمن

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ السَّمٰاءَ رَفَعَهٰا وَ وَضَعَ الْمِيزٰانَ » (و آسمان را برافراشت و ترازو را نهاد). اگر مراد از آسمان، جهت بلندی باشد، برافراشتن آن به‌معنای آفریدنش در بلندی است، نه اینکه پس از آفرینش برافراشته شده باشد؛ و اگر مقصود از آسمان، اجرامِ موجود در جهت بلندی باشد، برافراشتن آن‌ها تعیین جایگاهشان است به‌گونه‌ای که پس از جدایی از پیوستگی، نسبت به زمین در بلندی قرار گیرند؛ همان‌طور که خدای متعال می‌فرماید: «أَ وَ لَمْ يَرَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ كٰانَتٰا رَتْقاً فَفَتَقْنٰاهُمٰا» (آیا کسانی که کفر ورزیدند ندیدند که آسمان‌ها و زمین به هم پیوسته بودند، پس آن دو را از هم شکافتیم؟؛ انبیاء: ۳۰). و در هر دو صورت، این برافراشتن، برافراشتنی حسی است.

و اگر مراد، مفهومی باشد که منزلگاه‌های فرشتگانِ گرامی و خاستگاه‌های فرمان الهی و وحی را در بر گیرد، برافراشتنْ معنوی خواهد بود، یا اینکه هر دو بعدِ حسی و معنوی را شامل می‌شود.

و این سخن او: « وَ وَضَعَ الْمِيزٰانَ » (و ترازو را نهاد)، مقصود از «میزان» هر چیزی است که اشیا با آن سنجیده، یعنی اندازه‌گیری می‌شوند؛ چه باور باشد، چه گفتار، چه کردار؛ و یکی از مصادیق آن، همان ترازویی است که وزنِ اجسام سنگین با آن سنجیده می‌شود. خدای متعال می‌فرماید:

«لَقَدْ أَرْسَلْنٰا رُسُلَنٰا بِالْبَيِّنٰاتِ وَ أَنْزَلْنٰا مَعَهُمُ الْكِتٰابَ وَ الْمِيزٰانَ لِيَقُومَ النّٰاسُ بِالْقِسْطِ» (به‌راستی ما پیامبران خود را با دلایل روشن فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو را فرو فرستادیم تا مردم به دادگری برخیزند؛ حدید: ۲۵).

بنابراین ظاهر آیه، هر چیزی است که به‌وسیلهٔ آن حق از باطل، راست از دروغ، عدل از ستم، و فضیلت از رذیلت بازشناخته شود؛ بر پایهٔ آنچه که در شأن پیامبر است که آن را از سوی پروردگارش بیاورد.

گفته شده است: مراد از میزان، عدالت است؛ یعنی خداوند عدالت را میان شما نهاد تا با دادن حق هر صاحب‌حقی به خودش، میان امور برابری برقرار کنید.

و گفته شده است: مراد، همان ترازویی است که با آن سنگینی‌ها سنجیده می‌شود؛ ولی معنای نخست گسترده‌تر و فراگیرتر است.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶ و ۷ با هم

سپس کلام پس از این محکوم‌سازی، در پیوند دادن مواردی که به‌خاطر تناسب و نزدیکی شایستهٔ وصل بودند، به شیوهٔ همیشگیِ خود بازگشت و با حرف عطف وصل شد؛ از این رو فرمود: « وَ النَّجْمُ وَ الشَّجَرُ يَسْجُدٰانِ وَ السَّمٰاءَ رَفَعَهٰا » (و گیاه و درخت سجده می‌کنند، و آسمان را برافراشت...). [پایان کلام صاحب کشاف].