تفسیر آیهٔ ۷ سورهٔ قمر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « خُشَّعاً أَبْصٰارُهُمْ يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدٰاثِ كَأَنَّهُمْ جَرٰادٌ مُنْتَشِرٌ » (دیدگانشان فرو افتاده است، از گورها بیرون می‌آیند گویی ملخ‌هایی پراکنده‌اند). «خُشَّع» جمعِ «خاشِع» است و خشوع گونه‌ای از ذلت و فروتنی است؛ و به دیدگان نسبت داده شده بدان سبب که نمودِ آن در چشم‌ها کامل‌تر و آشکارتر است.

و «أجداث» جمعِ «جَدَث» و به معنای قبر است، و «جراد» (ملخ) حیوانی شناخته‌شده است. تشبیه آنان در بیرون آمدن از قبرها به ملخ‌های پراکنده از این جهت است که ملخ‌ها هنگام پراکنده شدن، در یکدیگر فرومی‌روند و از سمت‌های گوناگون با هم درمی‌آمیزند؛ اینان نیز در بیرون آمدن از قبرها چنین خواهند بود؛ خدای متعال می‌فرماید:

«يَخْرُجُونَ مِنَ الْأَجْدٰاثِ سِرٰاعاً كَأَنَّهُمْ إِليٰ نُصُبٍ يُوفِضُونَ خٰاشِعَهً أَبْصٰارُهُمْ» (معارج: ۴۴): «شتابان از قبرها بیرون می‌آیند، گویی به سوی بت‌ها و نشانه‌های برافراشته می‌دوند، در حالی که دیدگانشان فرو افتاده است».

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۶ و ۷ با هم

بر این اساس، قید زمان (ظرف) در عبارتِ « يَوْمَ يَدْعُ » (روزی که فرامی‌خواند)، متعلق به این سخنِ پیشِ‌رو است که می‌فرماید: « يَخْرُجُونَ » (بیرون می‌آیند)، و معنا چنین است: از گورها بیرون می‌آیند در روزی که دعوت‌کننده به چیزی ناخوشایند و هولناک فرامی‌خواند...؛ و یا این‌که [قید زمان] به فعلی محذوف وابسته است و در تقدیر چنین بوده: «اذكر يوم يدعو الداعي» (یاد کن روزی را که دعوت‌کننده فرامی‌خواند)، و حاصل معنا این است: آن روز و حالِ آنان را در آن یاد کن. این آیه در معنای سخن خدای متعال است که می‌فرماید: «هَلْ يَنْظُرُونَ إِلاَّ السّٰاعَهَ أَنْ تَأْتِيَهُمْ» (آیا جز این انتظار می‌برند که قیامت بر آنان درآید؟؛ زخرف: ۶۶)، و این سخنش: «فَهَلْ يَنْتَظِرُونَ إِلاّٰ مِثْلَ أَيّٰامِ الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلِهِمْ» (پس آیا جز همانند روزگارِ کسانی را انتظار می‌کشند که پیش از آنان درگذشتند؟؛ یونس: ۱۰۲).

تفسیر آیه‌های ۶ تا ۸ با هم

و اگر از میان خبرهای قیامت، تنها خبرِ فراخوانده شدنشان را برای خروج از گورها و حضور جهتِ داوری نهایی، و نیز بیرون آمدنشان را با دیدگانی فرو افتاده در حالی که شتابان به‌سوی دعوت‌کننده می‌روند آورده است، برای آن است که این را در برابر دعوتشان در دنیا به ایمان آوردن به آیات، و روی‌گردانی‌شان و این سخنشان قرار دهد که گفتند: «سحر مستمر» (افسونی همیشگی است).