تفسیر آیهٔ ۳۸ سورهٔ ق

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لَقَدْ خَلَقْنَا السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ وَ مٰا بَيْنَهُمٰا فِي سِتَّهِ أَيّٰامٍ وَ مٰا مَسَّنٰا مِنْ لُغُوبٍ »؛ «لغوب» به معنای خستگی و رنج است، و معنای آیه روشن است.

بحث روایی

و در کتاب «الدر المنثور»، خطیب در تاریخ خود از عوّام بن حَوشَب روایت کرده است که گفت: از ابومِجلَز دربارهٔ مردی پرسیدم که می‌نشیند و یک پایش را روی پای دیگر می‌گذارد؛ گفت: «لا بأس به إنما كره ذلك اليهود-زعموا أن الله خلق السماوات و الأرض في سته أيام-ثم استراح يوم السبت فجلس تلك الجلسه-فأنزل الله« وَ لَقَدْ خَلَقْنَا السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضَ-وَ مٰا بَيْنَهُمٰا فِي سِتَّهِ أَيّٰامٍ وَ مٰا مَسَّنٰا مِنْ لُغُوبٍ »» (اشکالی ندارد؛ فقط یهودیان آن را ناپسند می‌شمردند، چرا که می‌پنداشتند خداوند آسمان‌ها و زمین را در شش روز آفرید و سپس روز شنبه استراحت کرد و این‌گونه نشست؛ پس خداوند این آیه را نازل فرمود: «و به یقین ما آسمان‌ها و زمین و آنچه را میان آن‌هاست در شش روز آفریدیم و هیچ خستگی و رنجی به ما نرسید» [ق: ۳۸]).

می‌گویم: این مضمون از ضحاک و قتاده نیز روایت شده است، و [شیخ] مفید هم در «روضة الواعظین» در روایتی ضعیف آن را نقل کرده است. اصلِ تقسیم آفرینش موجودات به شش روز از روزهای هفته، در تورات آمده است؛ و قرآن هرچند آفرینش جهان را در شش روز مکرر یاد کرده، اما هرگز نفرموده است که این روزها همان روزهای هفته‌اند و حتی به آن اشاره‌ای هم نکرده است.

کسانی که گفته‌اند این آیه مدنی است، به همین روایات تکیه کرده‌اند؛ در حالی که رد کردنِ سخن یهود دلیلی بر این نیست که آیه حتماً در مدینه نازل شده باشد؛ زیرا در میان آیات مکی نیز مواردی هست که خداوند سبحان در آن‌ها به شأن و گفتار یهود پرداخته است، مانند سورهٔ اعراف و سوره‌های دیگر.