تفسیر آیهٔ ۱۹ سورهٔ ق

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ جٰاءَتْ سَكْرَهُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ ذٰلِكَ مٰا كُنْتَ مِنْهُ تَحِيدُ » (و مستیِ مرگ به‌حق دررسید؛ این همان چیزی است که از آن می‌گریختی). «حَیْد» به معنای کناره‌گیری و روی‌گرداندن از سرِ گریز و فرار است. و مراد از مستی مرگ (سَکرَة الموت)، حالتی است که هنگام جان‌کندن به انسان دست می‌دهد؛ چراکه در آن حال به خودش مشغول می‌شود و از مردم می‌بُرد، همانند شخص مستی که نه می‌داند چه می‌گوید و نه متوجه می‌شود چه چیزی به او گفته می‌شود.

و مقیّد ساختنِ آمدنِ مستی مرگ به «حق»، اشاره به این است که مرگ در قضای الهی قرار دارد و در نظام آفرینش به خودی خود مقصود است؛ چنان‌که از این کلام خدای متعال برمی‌آید: «كُلُّ نَفْسٍ ذٰائِقَهُ الْمَوْتِ وَ نَبْلُوكُمْ بِالشَّرِّ وَ الْخَيْرِ فِتْنَهً وَ إِلَيْنٰا تُرْجَعُونَ» (انبیاء: ۳۵؛ هر جانی چشندهٔ مرگ است و ما شما را با بدی و نیکی می‌آزماییم و به‌سوی ما بازگردانده می‌شوید)، و تفسیر آن گذشت. بنابراین مرگ ــ که همان انتقال از این سرا به سرای پس از آن است ــ حق است، همان‌گونه که رستاخیز حق است، بهشت حق است و آتش دوزخ حق است. دربارهٔ معنای «آمدن مرگ به حق»، اقوال دیگری نیز گفته‌اند که نقل‌کردن و پرداختن به آن‌ها فایده‌ای ندارد.

و در سخن خدای متعال: « ذٰلِكَ مٰا كُنْتَ مِنْهُ تَحِيدُ » (این همان چیزی است که از آن می‌گریختی)، اشاره‌ای است به این‌که انسان بر حسب طبع از مرگ ناخشنود است؛ چراکه خدای پاک و منزه زندگی دنیا و دل‌بستن به زیورهای آن را برای آزمودن و امتحان در چشم انسان آراسته است. خدای متعال می‌فرماید: «إِنّٰا جَعَلْنٰا مٰا عَلَي الْأَرْضِ زِينَهً لَهٰا لِنَبْلُوَهُمْ أَيُّهُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً وَ إِنّٰا لَجٰاعِلُونَ مٰا عَلَيْهٰا صَعِيداً جُرُزاً» (کهف: ۸؛ همانا ما آن‌چه را بر روی زمین است زیوری برای آن قرار دادیم تا آنان را بیازماییم که کدام‌یک نیکوکارترند، و ما قطعاً آن‌چه را بر آن است خاکی بی‌گیاه خواهیم کرد).