تفسیر آیهٔ ۸۶ سورهٔ زخرف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ لاٰ يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفٰاعَهَ إِلاّٰ مَنْ شَهِدَ بِالْحَقِّ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ »؛ (و کسانی که جز او می‌خوانند مالک شفاعت نیستند، مگر کسی که به حق گواهی دهد و آنان می‌دانند). سیاقِ آیه عام است؛ بنابراین مقصود از «کسانی که می‌خوانند» — یعنی آنان را جز خدا می‌پرستند — هر معبودی غیر از خدای متعال است؛ از فرشتگان و جن گرفته تا انسان‌ها و غیر آنان.

مقصود از « بِالْحَقِّ »، همان حق یعنی توحید است، و گواهی دادن به آن همان اقرار به توحید است. و مقصود از کلام الهی: « وَ هُمْ يَعْلَمُونَ » (در حالی که می‌دانند) — از آنجا که علم را بدون قید آورده — آگاهیِ آنان از حقیقتِ حالِ شفاعت‌شونده و حقیقتِ عمل اوست؛ چنان‌که فرمود: «لاٰ يَتَكَلَّمُونَ إِلاّٰ مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمٰنُ وَ قٰالَ صَوٰاباً» [نبأ: ۳۸]؛ ([هیچ‌کس] سخن نمی‌گوید مگر کسی که خدای رحمان به او اجازه داده باشد و سخن درست گوید). و هنگامی که حالِ شفیعان چنین باشد که شفاعت را در اختیار ندارند مگر پس از گواهی به حق، پس هرگز شفاعت نمی‌کنند مگر برای اهل توحید؛ چنان‌که فرمود: « وَ لاٰ يَشْفَعُونَ إِلاّٰ لِمَنِ ارْتَضيٰ »؛ (و جز برای کسی که [خداوند] رضایت داده باشد شفاعت نمی‌کنند).

این آیه به وجودِ شفاعت تصریح دارد.

بحث روایی

در تفسیر قمی، دربارهٔ سخن خدای متعال: «وَ لَا يَمْلِكُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ الشَّفَاعَةَ» (و کسانی که جز او می‌خوانند مالک شفاعت نیستند) آمده است: آنان همان کسانی هستند که در دنیا پرستش شدند، و مالک شفاعت برای عبادت‌کنندگانِ خود نیستند.