تفسیر آیهٔ ۸۵ سورهٔ زخرف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ تَبٰارَكَ الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمٰاوٰاتِ وَ الْأَرْضِ وَ مٰا بَيْنَهُمٰا وَ عِنْدَهُ عِلْمُ السّٰاعَهِ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ »؛ (و پربرکت [و زوال‌ناپذیر] است آن‌که فرمانرواییِ آسمان‌ها و زمین و آنچه میان آن دو است ویژهٔ اوست، و آگاهی از قیامت نزد اوست، و به‌سوی او بازگردانده می‌شوید). این آیه ستایشی از خدای متعال با صفت تبارک است؛ و تبارک یعنی سرچشمه و منشأ خیر فراوان بودن.

هر یک از سه صفتِ یادشده برهانی بر یگانگی او در پروردگاری است: اما فرمانرواییِ او بر همگان آشکار است، زیرا پروردگاری از آنِ کسی است که کارها را تدبیر کند و تدبیر هم ویژهٔ مالک است؛ و اختصاصِ علم قیامت به او نیز به این دلیل است: قیامت دورترین منزلگاهی است که همه‌چیز به‌سوی آن رهسپار است، و چگونه ممکن است کسی که به فرجامِ حرکتِ اشیاء دانا نیست، پروردگار آن‌ها باشد؟! پس تنها خدای متعال پروردگار اشیاء است، نه آن معبودانی که مشرکان می‌خوانند. و اما بازگشتِ مردم به‌سوی او [دلیل سوم است]، زیرا بازگشت برای حسابرسی و پاداش و کیفر است و این کار واپسین مرحلهٔ تدبیر به شمار می‌آید؛ پس کسی که بازگشت به‌سوی اوست تدبیر کارها به دست او خواهد بود، و کسی که تدبیر کارها به دست اوست پروردگاری نیز ویژهٔ اوست.