تفسیر آیهٔ ۵۱ سورهٔ زخرف

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ نٰاديٰ فِرْعَوْنُ فِي قَوْمِهِ قٰالَ يٰا قَوْمِ أَ لَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ وَ هٰذِهِ الْأَنْهٰارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي أَ فَلاٰ تُبْصِرُونَ » (و فرعون در میان قومش ندا داد و گفت: ای قوم من، آیا پادشاهی مصر و این جویبارها که از زیر [کاخ] من روان است از آنِ من نیست؟ آیا نمی‌بینید؟)؛ یعنی در حالی که در میان آنان حضور داشت ندایشان داد. و این‌که «قٰالَ» (گفت) بدون واو عطف آمده، از آن روست که در جایگاه پاسخ به پرسشی فرضی است؛ گویی پرسیده شد: «او چه گفت؟» و در پاسخ گفته شد: «این‌گونه گفت».

و سخن او: « وَ هٰذِهِ الْأَنْهٰارُ تَجْرِي مِنْ تَحْتِي » (و این نهرها از زیر من روان است)؛ یعنی از زیر کاخ من یا از باغِ من که کاخ بلندمرتبه‌ام در آن بنا شده جاری است. و این جمله، یعنی « وَ هٰذِهِ الْأَنْهٰارُ »، جملهٔ حالیه است؛ یا این‌که « وَ هٰذِهِ الْأَنْهٰارُ » به « مُلْكُ مِصْرَ » معطوف است و عبارت « تَجْرِي مِنْ تَحْتِي » حال برای «الأنهار» به شمار می‌رود؛ و مقصود از نهرها نیز شاخه‌های رود نیل است.

و سخن او: « أَ فَلاٰ تُبْصِرُونَ » (آیا نمی‌بینید؟) در معنای تکرار همان پرسشِ قبلی در جملهٔ « أَ لَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ » (آیا پادشاهی مصر از آنِ من نیست؟) است.