تفسیر آیهٔ ۳۷ سورهٔ شوری

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ الَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبٰائِرَ الْإِثْمِ وَ الْفَوٰاحِشَ وَ إِذٰا مٰا غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ » (و کسانی که از گناهان بزرگ و کارهای بسیار زشت دوری می‌گزینند و هرگاه به خشم آیند درمی‌گذرند).
این عبارت عطف بر سخن پیشین است که فرمود: « لِلَّذِينَ آمَنُوا » (برای کسانی که ایمان آورده‌اند). این آیه و دو آیهٔ پس از آن، صفات نیکوی مؤمنان را برمی‌شمارند؛ و این گفتهٔ برخی که آن را جمله‌ای ازسرگرفته (مستأنفه) دانسته‌اند، با سیاق کلام سازگاری ندارد.

و «كَبائِرَ الإِثْمِ» گناهان بزرگی هستند که پی‌آمدهای بد و سنگینی به دنبال دارند، و خدای متعال از جملهٔ آن‌ها نوشیدنِ شراب و قماربازی را شمرده است؛ خدای متعال می‌فرماید: «قُلْ فِيهِمٰا إِثْمٌ كَبِيرٌ» (بگو: در آن دو، گناهی بزرگ است؛ بقره: ۲۱۹). و «الفواحش» جمع «فاحشه» به معنای گناه بسیار زشت و ناپسند است و خدای متعال زنا و لواط را از آن‌ها به شمار آورده است؛ فرمود: «وَ لاٰ تَقْرَبُوا الزِّنيٰ إِنَّهُ كٰانَ فٰاحِشَهً» (و به زنا نزدیک نشوید که همانا کاری بسیار زشت است؛ اسراء: ۳۲)، و در حکایت از لوط فرمود: «أَ تَأْتُونَ الْفٰاحِشَهَ وَ أَنْتُمْ تُبْصِرُونَ» (آیا به این کار بسیار زشت روی می‌آورید در حالی که خود [زشتی‌اش را] می‌بینید؟ نمل: ۵۴).

و کلام الهی: « يَجْتَنِبُونَ كَبٰائِرَ الْإِثْمِ وَ الْفَوٰاحِشَ » (از گناهان بزرگ و کارهای بسیار زشت دوری می‌گزینند)، با توجه به اینکه در سوره‌ای مکی آمده است، به اجمال به احکامی اشاره دارد که در آینده دربارهٔ تحریم گناهان کبیره و فواحش به‌تفصیل تشریع خواهد شد.

و در عبارت « وَ إِذٰا مٰا غَضِبُوا هُمْ يَغْفِرُونَ » (و چون به خشم آیند، خود درمی‌گذرند)، به گذشت هنگام خشم اشاره شده که از ویژه‌ترین صفات مؤمنان است؛ از همین رو با این تعبیر بیان شد و نفرمود: «و يغفرون إذا غضبوا»، زیرا در این عبارت تأکیدهای گوناگونی به کار رفته است، نه آنکه گذشت هنگام خشم را فقط به آنان منحصر سازد.