تفسیر آیهٔ ۳۶ سورهٔ شوری

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « فَمٰا أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتٰاعُ الْحَيٰاهِ الدُّنْيٰا » (پس هرآنچه به شما داده شده، کالای ناچیز زندگی دنیاست...).
این آیه تفصیلِ همان روزی است که پیش‌تر یاد شد؛ و آن را تقسیم می‌کند به آنچه نزد مردم است—یعنی روزیِ دنیا که مؤمن و کافر هر دو را دربرمی‌گیرد—و آنچه نزد خداست—یعنی روزیِ آخرت که ویژهٔ مؤمنان است—. در این بیان، گریزی مناسب به یادکردِ ویژگی‌های مؤمنان و نیز بازگوییِ بخشی از آن فرجامی که ستمکاران در قیامت با آن روبه‌رو می‌شوند زده شده است.

بنابراین، کلام الهی که می‌فرماید: « فَمٰا أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَمَتٰاعُ الْحَيٰاهِ الدُّنْيٰا » (پس هرآنچه به شما داده شده، کالای زندگی دنیاست)، چنان‌که سیاق نشان می‌دهد، رو به همهٔ مردم دارد نه فقط مشرکان. و مراد از «مَا أُوتِيتُمْ مِنْ شَيْءٍ» (هرآنچه به شما داده شده)، تمام نعمت‌هایی است که به انسان‌ها ارزانی شده و روزی‌شان گشته است؛ و اضافه شدن «متاع» (کالا) به «زندگی»، اشاره به ناپایداری، گسستگی و بی‌دوامیِ آن دارد. معنا چنین است:

پس هرآنچه از داشته‌هایتان که به شما داده شده، ابزاری گذراست که تنها در روزهایی اندک از آن بهره‌مند می‌شوید.

و سخن پروردگار: « وَ مٰا عِنْدَ اللّٰهِ خَيْرٌ وَ أَبْقيٰ لِلَّذِينَ آمَنُوا وَ عَليٰ رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ » (و آنچه نزد خداست، برای کسانی که ایمان آورده‌اند و بر پروردگارشان توکل می‌کنند بهتر و ماندگارتر است).
مراد از «مَا عِنْدَ اللَّهِ» (آنچه نزد خداست)، پاداشی است که خداوند اندوخته تا مؤمنان را بدان جزا دهد. «لام» در « لِلَّذِينَ آمَنُوا » برای اختصاص و مِلکیت است و این ترکیبِ جار و مجرور، ظرف لغو به شمار می‌آید (به «خیر و ابقی» وابسته است). و گفته شده که «لام» به « أَبْقيٰ » تعلق دارد، ولی وجه نخست روشن‌تر است. اینکه آنچه نزد خداست «بهتر» (خَیْرٌ) است، به این سبب است که از هر رنج و تیرگی‌ای پیراسته است؛ و اینکه «ماندگارتر» (أَبْقَی) است، از آن روست که دوام بیشتری دارد و پایان‌ناپذیر است.