تفسیر آیهٔ ۹ سورهٔ غافر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « وَ قِهِمُ السَّيِّئٰاتِ وَ مَنْ تَقِ السَّيِّئٰاتِ يَوْمَئِذٍ فَقَدْ رَحِمْتَهُ » (و آنان را از بدی‌ها نگه دار، و هر کس را در آن روز از بدی‌ها حفظ کنی، به‌یقین مشمول رحمتش ساخته‌ای...). ظاهر سیاق آن است که ضمیر در « قِهِمُ » (آنان را نگه دار)، به هر دو گروه، یعنی توبه‌کنندگان و شایستگان بازمی‌گردد.

بر اساس آنچه گفته‌اند، مقصود از «سیئات» (بدی‌ها)، پی‌آمدهای گناهان یعنی کیفرِ آن‌هاست؛ و این پی‌آمدها از آن رو سیئات نامیده شده که کیفرِ کار بد، خودْ بدی است؛ چنان‌که خدای متعال می‌فرماید: «وَ جَزٰاءُ سَيِّئَهٍ سَيِّئَهٌ مِثْلُهٰا» (شوری: ۴۰؛ و کیفرِ هر بدی، بدی‌ای همانند آن است).

و برخی گفته‌اند: مقصود از سیئات، خودِ گناهان و نافرمانی‌هاست و کلام دارای مضافِ محذوف است؛ یعنی در تقدیر چنین بوده: «وَ قِهِم جزاءَ السيئات» (آنان را از کیفر بدی‌ها حفظ کن) یا «وَ قِهِم عذابَ السيئات» (آنان را از عذاب بدی‌ها نگه دار).

اما ظاهر آن است که این آیه از آیاتی است که دلالت دارند کیفر و پاداش، عینِ خودِ اعمال است؛ چه خیر باشد و چه شر. در سخن خدای متعال مانند این عبارت فراوان تکرار شده است، نظیر اینکه می‌فرماید: «إِنَّمٰا تُجْزَوْنَ مٰا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ» (تحریم: ۷؛ شما تنها عین آنچه را انجام می‌دادید جزا داده می‌شوید).

به هر حال، مقصود از بدی‌هایی که فرشتگان مصون ماندن از آن‌ها را خواستار شدند، همان هراس‌ها و دشواری‌هایی است که در روز قیامت غیر از عذاب دوزخ با آن روبه‌رو می‌شوند؛ بنابراین، میان این دو گفتارِ آنان تکراری نیست: « وَ قِهِمْ عَذٰابَ الْجَحِيمِ » (و آنان را از عذاب دوزخ نگه دار) و « وَ قِهِمُ السَّيِّئٰاتِ » (و آنان را از بدی‌ها محفوظ بدار).

و برخی گفته‌اند: مراد از سیئات، همان گناهانی است که در دنیا انجام می‌گیرد و واژهٔ « يَوْمَئِذٍ » (در آن روز) اشاره به دنیاست، و معنا چنین می‌شود: آنان را در دنیا با توفیق خود از انجام دادن و دست زدن به گناهان حفظ فرما.

ایراد این سخن آن است که سیاق آیات تأیید می‌کند مقصود از «آن روز»، روز قیامت است؛ همان‌طور که این گفتارشان بر آن گواهی می‌دهد: « وَ قِهِمْ عَذٰابَ الْجَحِيمِ » (و آنان را از عذاب دوزخ نگه دار) و گفتارِ دیگرشان: « وَ أَدْخِلْهُمْ جَنّٰاتِ عَدْنٍ » (و آنان را به بهشت‌های جاودان درآور...). پس حق آن است که مراد از سیئات، همان هراس‌ها و سختی‌هایی است که در روز قیامت برای مردم پدیدار می‌شود.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۷ تا ۱۲ با هم

چون خدای سبحان تکذیبِ کافران و ستیزه‌جوییِ باطل آنان را در برابر آیات الهی یادآور شد، و گوشزد فرمود که آنان نه می‌توانند خدا را درمانده کنند و نه از یاد رفته‌اند، بلکه در این دعوت منظور و مورد توجه‌اند، و این توجه به آنان برای آن است که [از مؤمنان] جدا و متمایز گردند تا سخنِ عذاب بر آنان حتمی شود و کیفر بینند، بار دیگر به آغاز کلام بازگشت؛ همان‌جا که اشاره کرده بود فرود آمدن کتاب و برپایی این دعوت، برای آمرزش گروهی و پذیرش توبهٔ آنان، و نیز کیفر دادن به گروهی دیگر است. ادامه در متن کامل

تفسیر آیه‌های ۷ تا ۹ با هم

از این آیه‌ها که دعای فرشتگان و درخواست‌های آنان را در بر دارد، نکاتی آشکار می‌شود:

نخست اینکه از آداب دعا این است که بنده ابتدا با سپاس و ثنای خدای متعال آغاز کند، سپس حاجت خود را بر زبان آورد و آنگاه به نام‌های نیکوی او (اسماء حسنی) که متناسب با آن حاجت است متوسل شود.

دوم اینکه درخواست آمرزش، پیش از درخواست بهشت قرار می‌گیرد؛ و هرگاه این دو همراه هم در کلام خدای متعال آمده‌اند، در بیشتر موارد آمرزش پیش از بهشت ذکر شده است. این ترتیب با سنجش خرد نیز سازگار است؛ چراکه پیدایش آمادگی برای هر نعمتی، پیش از رسیدنِ خودِ نعمت، با برطرف شدن مانع به دست می‌آید.