تفسیر آیهٔ ۲۹ سورهٔ غافر

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: « يٰا قَوْمِ لَكُمُ الْمُلْكُ الْيَوْمَ ظٰاهِرِينَ فِي الْأَرْضِ فَمَنْ يَنْصُرُنٰا مِنْ بَأْسِ اللّٰهِ إِنْ جٰاءَنٰا » (ای قوم من! امروز فرمانروایی از آنِ شماست و در این سرزمین پیروز و بالادستید؛ پس اگر عذاب خدا به سراغمان آید، چه کسی ما را یاری خواهد کرد؟). «ظهورِ» آنان همان چیرگی و برتری‌شان در سرزمین است؛ و منظور از «زمین»، سرزمین مصر است. «بأس الله» مؤاخذه و عذاب الهی است و پرسش در آیه برای انکار (نفی هرگونه یاور) است.

معنای آیه چنین است: ای قوم من! هم‌اکنون پادشاهی و قدرت در دست شماست، در حالی که در سرزمین مصر بر فرودستان خود یعنی بنی‌اسرائیل چیره و بالادست هستید؛ پس اگر عذاب و مؤاخذهٔ خدا — چنان‌که موسی به ما وعده می‌دهد — به سراغمان آید، چه کسی ما را نجات می‌دهد؟ و او به هنگام فرض آمدن عذاب، خود را نیز در شمار آنان آورده است («فمن ينصرنا» (چه کسی ما را یاری می‌کند)) تا خیرخواهی‌اش گویاتر باشد و در دل‌هایشان اثر بیشتری بگذارد و دریابند که همان عافیت و نجاتی را برای آنان می‌خواهد که برای خود می‌پسندد.

خدای متعال می‌فرماید: « قٰالَ فِرْعَوْنُ مٰا أُرِيكُمْ إِلاّٰ مٰا أَريٰ وَ مٰا أَهْدِيكُمْ إِلاّٰ سَبِيلَ الرَّشٰادِ » (فرعون گفت: من جز آنچه خود می‌بینم به شما نشان نمی‌دهم، و شما را جز به راه رشد و درستی راهنمایی نمی‌کنم). یعنی راه درستی که با واقع مطابقت دارد؛ منظورش این است که او به آن راهی که قومش را بدان رهنمون می‌شود یقین دارد، و آن راه، گذشته از اینکه برای خودش معلوم و روشن است، با واقعیت نیز منطبق است. البته این سخن، فریب‌کاری و خودنمایی و سرسختی نشان دادن از سوی فرعون بود.