تفسیر آیهٔ ۱۶۰ سورهٔ نساء

تفسیر این آیه در المیزان

بیان

خدای متعال می‌فرماید: «فَبِظُلْمٍ مِنَ الَّذِينَ هٰادُوا حَرَّمْنٰا عَلَيْهِمْ طَيِّبٰاتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ» (پس به سبب ستمی از کسانی که یهودی شدند، چیزهای پاکیزه‌ای را که برایشان حلال شده بود، بر آنان حرام کردیم). حرف «فاء» برای تفریع (نتیجه‌گیری از سخن پیشین) است؛ و واژهٔ «ظلم» نکره (ناشناس) آمده است تا گویی بزرگی و هولناکیِ آن را برساند یا به این جهت مبهم گذاشته شده که مشخص ساختنِ دقیقِ آن، هدفِ مهمی در پی نداشته است. این واژه بدلی است از تبهکاری‌های سهمگینی که پیش‌تر از آنان یاد شد، ولی چنان‌که گاه گفته‌اند بدلِ کل از کل نیست، بلکه بدلِ بعض از کل (بخشی از آن تبهکاری‌ها) است؛ زیرا خدای متعال این ستمِ آنان را سببِ تحریمِ چیزهای پاکیزه بر ایشان قرار داد، در حالی که این پاکیزه‌ها تنها در شریعت موسی که در تورات نازل شد بر آنان تحریم گردید و شریعت موسی نیز با همان پایان می‌یابد، در صورتی که در میان تبهکاری‌ها و ستم‌های پیش‌گفتهٔ آنان، اموری یاد شده که پس از آن رخ داده است؛ مانند بهتان زدن بر مریم و جز آن.

بنابراین مراد از ظلم، بخشی از همان ستم‌های فاجعه‌بارِ یادشده است و همان بخش، سبب تحریمِ چیزهای پاکیزه‌ای شد که پیش‌تر برایشان حلال شده بود.

تفسیر این آیه همراه آیه‌های دیگر

بیان

تفسیر آیه‌های ۱۶۰ و ۱۶۱ با هم

سپس بر آن افزود این فرموده را که: «وَ بِصَدِّهِمْ عَنْ سَبِيلِ اللّٰهِ كَثِيراً» (و به سبب بازداشتنِ بسیارِ دیگران از راه خدا — یا روی‌گردانیِ فراوانشان از راه خدا) که همان روی‌گردانیِ پیاپیِ آنان از راه خداست؛ و نیز: «وَ أَخْذِهِمُ الرِّبَوا وَ قَدْ نُهُوا عَنْهُ وَ أَكْلِهِمْ أَمْوٰالَ النّٰاسِ بِالْبٰاطِلِ» (و به سبب ربا گرفتنشان در حالی که قطعاً از آن نهی شده بودند، و خوردنِ اموالِ مردم به ناحق).

خدای متعال می‌فرماید: « وَ أَعْتَدْنٰا لِلْكٰافِرِينَ مِنْهُمْ عَذٰاباً أَلِيماً» (و برای کافرانِ آنان عذابی دردناک آماده ساخته‌ایم)؛ این عبارت معطوف است بر کلام پیشین یعنی «حَرَّمْنٰا» «عَلَيْهِمْ طَيِّبٰاتٍ» (بر آنان چیزهای پاکیزه را).

بنابراین آنان با ستم‌های خود از جانب خداوند سزاوار دو کیفر شدند: کیفری دنیوی و فراگیر که همان تحریمِ پاکیزه‌ها بود، و کیفری اخروی و ویژهٔ کافرانِ آنان که همانا عذابِ دردناک است.